Thế nào là hệ thống công chứng máy tính?
Trong hoạt động xã hội hiện đại, việc ký kết hợp đồng hoặc giao ước, trao giải thưởng cuộc thi, phân phối lợi ích v.v... đều cần có người công chứng tham gia. Người công chứng là bên thứ ba được các bên có quan hệ lợi ích tuyệt đối tin tưởng. Tác dụng của công chứng là chống chữ ký giả của bên nhận và sự lừa quỵt của bên phát; nó rất có ích cho mạng nhiều người dùng trong cơ cấu quản lý sự vụ công cộng. Trong quản lý máy tính hiện đại, chống ăn quỵt cũng được coi là một nội dung quan trọng của an toàn máy tính. Bên công chứng cũng gọi là bên trọng tài, còn hệ thống quản lý có máy tính tham dự thì gọi tắt là hệ thống công chứng. Nói chung, hệ thống công chứng trong quản lý máy tính không cần hiểu những chi tiết kỹ thuật của sự kiện cụ thể. Nó có chút khác biệt với công chứng trong đời sống thường ngày.
Chúng ta lấy một ví dụ để thuyết minh vấn đề “công chứng” trong quản lý máy tính. Giả sử có một khách hàng không trung thực A vay ngân hàng B một khoản tiền và đã ký tên trên chứng từ vay. Ngân hàng đã giao cho A khoản tiền này theo đúng thủ tục. Nhưng sau đó A bỗng tố cáo với cơ quan hữu quan, chẳng hạn tòa án, rằng ông ta không vay ngân hàng B khoản tiền này, chữ ký là do ngân hàng làm giả. Vậy việc này là do khách hàng A quỵt nợ hay ngân hàng B làm giả? Các cơ quan hữu quan phải phán xử như thế nào?
Để điều tra sự thực thì phải lấy chứng cứ. Hiển nhiên, chứng minh hữu hiệu nhất là chứng từ vay tiền mà người A đã ký tên. Thế nhưng, trong ngân hàng đã hoàn toàn máy tính hóa, những chứng từ và chữ ký đều do máy tính thực hiện, lại được lưu trữ trong máy tính. Chữ ký, dù là chữ Trung văn hay chữ Latin, trong máy tính đều được số hóa và chuẩn mực hóa. Trên thực tế, nó đã hoàn toàn mất đi các đặc trưng viết tay của cá nhân. Vì vậy, khách hàng A có thể cãi rằng chữ ký này không phải của mình và đổ cho ngân hàng làm giả. Bởi vậy, cơ quan hữu quan rơi vào tình trạng khó phá án. Trong việc sử dụng máy tính để ký ước, thỏa thuận, hợp đồng cũng có thể gặp trường hợp tương tự. Cái này gọi chung là vấn đề chối quỵt. “Công chứng” của máy tính chính là được đưa ra nhằm vào vấn đề nan giải này. Mục tiêu là giải quyết vấn đề chống làm giả, chống ăn quỵt. Phương pháp áp dụng là khoa học và đường hoàng. Nó phải dùng đến kỹ thuật ký tên số.
Tại sao ký tên số lại có thể giải quyết vấn đề này? Chúng ta biết rằng việc ký tên số trên cơ sở hệ mã hóa khóa công khai có hiệu lực chữ ký cá nhân, mấu chốt nằm ở cơ chế quản lý khóa mật mà hệ mã hóa khóa công khai quy định. Khóa mật riêng của người dùng K nào đó được quy định là chỉ cá nhân người K giữ và sử dụng. Chắc chắn nó có tính “chuyên nhất”. Vì vậy, bất kỳ thông tin X nào do anh ta xử lý thì kết quả Ck đương nhiên đã ẩn chứa đặc trưng cá nhân của người dùng K. Trong tình huống thông thường, nếu có người thứ ba cũng có thể tạo ra thông tin số Ck như vậy, thì khả năng lớn nhất là người dùng K cố tình hoặc vô ý tiết lộ khóa mật riêng mà anh ta giữ. Vì vậy, trách nhiệm người K phải chịu. Xử lý như vậy là hoàn toàn hợp tình hợp lý. Mặt khác, do khóa mật công khai của người dùng K đã công bố cho mọi người, nên bất kỳ ai, kể cả trọng tài, cũng có thể dùng khóa mật công khai để giải thông tin ban đầu Xo của Ck. Nếu thông tin số liệu X là chứng từ hợp pháp của người dùng K, đó chính là thực chất của vấn đề ký tên số trong hệ mã hóa khóa công khai. Tính hợp lý của nó rất rõ ràng. Dĩ nhiên, khi sử dụng cụ thể, phương thức có thể thay đổi theo cách có ích.
Chữ ký số trên cơ sở hệ mã hóa khóa công khai là một biện pháp công chứng, về nguyên tắc là có thể thực hiện. Vậy dùng thể chế mật mã khác, như tiêu chuẩn bảo mật số liệu DES, để thiết kế chữ ký số và dùng nó làm cách thức công chứng liệu có được không? Đây cũng là vấn đề được nhiều người quan tâm. Phải nói rằng chỉ cần thiết kế và tổ chức hợp lý thì vẫn có thể. Nếu giữa người dùng K và người dùng I có tranh chấp nào đó, bên công chứng có thể căn cứ vào chữ ký của người dùng I để phán đoán ai đúng ai sai.
Vấn đề công chứng là một biện pháp an toàn quan trọng trong mọi hoạt động xã hội hiện đại. Trong xã hội hóa thông tin máy tính, chữ ký số rõ ràng là một biện pháp chứng thực tương đối hữu hiệu, cũng là một đề tài quan trọng phải giải quyết trong xã hội thông tin.
