Tại sao cây trong chậu cảnh lại già và có nhiều tư thế?
Bước vào vườn chậu cây cảnh của vườn thực vật Thượng Hải, bạn có thể thấy những cây già trong chậu cảnh đã sống mấy chục năm, thậm chí mấy trăm năm, nhưng vẫn tràn đầy sinh khí, cành khỏe, lá xanh và có nhiều tư thế đẹp mắt. Vì sao những cây nhỏ chưa cao đến 1 mét này lại có tuổi đời lớn như vậy?
Thì ra, những cây trong chậu cảnh không phải đều sinh trưởng từ nhỏ trong chậu. Đa số tổ tiên của chúng vốn sinh trưởng ở vùng núi cao hoang dã, hoặc do con người chặt phá, hoặc vì già cỗi, ruột rỗng nên phần thân phía trên bị chặt đổ hoặc mục nát, không còn tồn tại được. Nhưng các mầm ngủ yên lâu dài ở phần gốc cành và phần dưới đất vẫn còn sống. Những người làm vườn liền lợi dụng đặc tính này, đưa những cây chưa có phong thái ấy kết hợp với phần gốc còn lại, khôi phục và sửa cắt toàn bộ cành, dùng đất tốt để nuôi dưỡng thích hợp và chăm sóc tỉ mỉ. Như vậy, những mầm đã ngủ lâu lại khôi phục sức sống, dần dần đâm chồi trên cành và ra lá. Sau đó, người ta dùng phương pháp nhân tạo để uốn vòng hoặc uốn cong những cành non mới mọc thành các tư thế tuyệt đẹp, rồi chuyển vào chậu cảnh, tạo nên những chậu cây có trăm nghìn dáng vẻ, già dặn, cứng cáp và đầy sức sống.
Với mọi loài thực vật được trồng trong chậu từ nhỏ, người ta thường gò cành, cắt tỉa để kìm hãm sự phát triển của chúng, giúp cây có kiểu dáng đẹp. Xét về hình dáng, có những cây trồng lâu ngày trong chậu quả thực rất nhỏ, nhưng nhìn vào hình thế rắn rỏi của chúng, có thể dễ dàng nhận ra tuổi cây không nhỏ. Thông thường, chúng ít nhất cũng đã sống vài năm, vài chục năm, thậm chí vài trăm năm. Đây là truyền thống của Trung Quốc trong nghệ thuật làm vườn và kỹ thuật chăm sóc nhằm khống chế sự phát triển của cây trong chậu.
Có một số cây hoa mai được trồng lâu năm trong chậu, hình thành nên những cành cây rắn rỏi và ra hoa hằng năm, nhưng không để chúng phát triển thành cây to. Trong nghệ thuật trồng vườn, loại này được gọi là “Thân mai”. Dùng thân mai làm cây cảnh còn có một nghệ thuật khác nữa, đó là cắt dọc thân mai thành hai nửa, rồi đem một nửa trồng trong chậu. Nó vẫn có thể ra hoa hằng năm như thường và có vẻ đẹp rất riêng. Trong nghệ thuật làm vườn, cách này gọi là “Bổ mai”. Có lẽ không ít người sẽ hỏi: cây đã bổ đôi thì làm sao vẫn có thể sống và ra hoa? Nguyên nhân là gì?
Thực ra, ống libe trong phần dây chằng có nhiệm vụ vận chuyển chất dinh dưỡng, còn ống dẫn trong phần chất gỗ vận chuyển nước và khoáng chất. Nếu cắt sạch phần vỏ của cây, sự vận chuyển chất dinh dưỡng sẽ ngừng lại và cây sẽ chết. Nhưng nếu cắt dọc cây làm hai nửa, mỗi nửa vẫn có đầy đủ các bộ phận rễ, thân, cành, lá. Như vậy, chất dinh dưỡng do lá ở mỗi nửa thân cây tạo ra vẫn có thể được vận chuyển xuống dưới bằng hệ thống mao mạch trong phần dây chằng, còn nước và muối vô cơ cũng được vận chuyển lên trên thông qua các ống dẫn ở phần thân gỗ. Do đó, mỗi nửa cây đều có thể tự sống, ra hoa và sinh trưởng bình thường.
Trong các loài cây cối hoa cỏ, không chỉ thân mai có thể cắt làm hai, mà cây tử vi, cây lựu và nhiều loài khác cũng có thể được cắt làm hai nửa mà vẫn sống bình thường. Dựa vào nguyên lý này, chúng ta có thể tạo ra nhiều cây cảnh lạ mắt với nhiều hình dáng độc đáo từ các loại cây cối hoa cỏ khác nữa.
