Tại sao chủng loại thực vật trên núi nhiều hơn so với đồng bằng?

Những dãy núi cao thường trùng điệp nối nhau, có hang động, khe sâu và địa hình cao thấp không đều, khiến khí hậu ở các vùng này biến đổi khá lớn. Chẳng hạn, khí hậu dưới chân núi và trên đỉnh núi khác nhau rất xa; trên đỉnh núi thường có nhiều mưa và sương mù hơn, đồng thời ánh nắng Mặt trời cũng gay gắt hơn. Vì vậy, thực vật ở chân núi và trên núi cũng khác nhau; mỗi nhóm loài thường phân bố ở một độ cao thích hợp.

Nếu có dịp đến núi Nga Mi ở Tứ Xuyên, ở độ cao từ 500 đến 1500 mét so với mực nước biển, bạn có thể nhìn thấy nhiều loài cây gỗ thuộc họ long não như long não, cây nam, sơn hồ. Những cây này thường xanh quanh năm vì nhiệt độ dưới chân núi khá ấm áp. Ở độ cao từ 1700 đến 2000 mét so với mực nước biển, bạn có thể gặp nhiều cây thích. Chúng rụng lá vào mùa đông, đó là cách cây chống lại cái lạnh giá buốt. Từ trên 2000 mét so với mực nước biển lên đến đỉnh núi, khắp nơi là các loài sam lạnh xanh thẫm. Đây là loại cây có lá hình kim, không sợ rét và có thể chịu được mưa tuyết cùng gió lạnh trên núi cao vào mùa đông. Ở vùng này, vào tháng 5 và tháng 6 hằng năm, rất nhiều hoa đỗ quyên với đủ hình dạng nở rộ, màu đỏ tím như ráng mây phủ khắp núi. Theo thống kê, trên núi Nga Mi có hơn 3000 loài hoa, cỏ và cây; trong đó có trên 1000 loài cây thuốc, còn số loài thực vật ở đồng bằng dưới núi chỉ không quá vài trăm loài.

Do địa hình đồng bằng bằng phẳng và khí hậu tương đối giống nhau, số loài thực vật ở đó ít hơn nhiều. Những loài đã quen sống trên núi cao như sam lạnh, một số loài đỗ quyên và một số cây thuốc như hoàng liên đã thích nghi với khí hậu lạnh nên không xuống núi sinh sống. Dù được chuyển xuống đồng bằng, chúng cũng khó phát triển tốt vì không thích ứng với khí hậu nơi đó. Ngoài ra còn một nguyên nhân khác: số loài thực vật ở Trung Quốc vô cùng phong phú. Trong kỷ Đệ tứ của lịch sử địa chất, phía bắc bán cầu từng bị băng hà bao phủ; ở những vùng không có núi hoặc ít núi như châu Âu, rất nhiều loài thực vật đã bị tuyệt chủng. Còn ở Trung Quốc, do có nhiều núi nên núi đã góp phần cản trở băng hà rất lớn, giúp nhiều loài thực vật quý tiếp tục tồn tại trong núi, như thủy sam, ngân hạnh, sam bạc, đỗ trọng, cây quả thơm, ngọc đồng... nổi tiếng thế giới. Vì vậy, chỉ riêng các loài cây trong giới thực vật ở Trung Quốc hiện nay đã có hơn 2000 loài, trong khi toàn châu Âu chỉ có hơn 200 loài.