Tại sao chân ngựa phải đóng móng sắt?
Nói đến ngựa, ta thường nghĩ ngay đến khả năng chạy nhanh của nó, và tiếng vó ngựa vang lên “ta... ta...” cũng gợi nhiều liên tưởng. Vì sao khi ngựa chạy lại phát ra âm thanh vang như vậy? Thì ra con người đã đóng cho ngựa một đôi “giày sắt” - tức móng sắt. Vậy vì sao phải đóng móng sắt vào chân ngựa? Điều này bắt đầu từ cấu tạo ngón chân của nó.
Ngựa ngày nay, ở đầu mỗi chân chỉ còn một ngón. Nếu so với bàn tay người thì ngón ấy tương đương với ngón giữa, còn những ngón khác đã thoái hóa qua thời gian. Trên ngón chân này có móng giống như móng chân để bảo vệ. Móng ngựa thực chất là một lớp da bị sừng hóa rất cứng. Lớp sừng hóa ở phía trước và hai bên dày, chắc, gọi là vách móng.
Lớp sừng ở phần trước phía dưới bàn chân ngựa gọi là đế móng. Vách móng, đế móng và xương móng bên trong hợp thành một khối rắn chắc, giúp chân ngựa không bị lung lay khi chạy. Phía dưới móng, tức bộ phận dưới gót chân, có lớp sừng hóa mềm và đàn hồi, giúp giảm lực xung kích từ mặt đất. Móng ngựa không chạm hoàn toàn xuống đất, phần tiếp xúc chủ yếu là viền móng và vách móng. Diện tích tiếp xúc nhỏ giúp ngựa phi nhanh trên đường lớn và những cánh đồng khô cứng. Móng ngựa vừa là lớp da sừng hóa ngắn, cứng, vừa là điểm đỡ toàn bộ trọng lượng cơ thể. Do thường xuyên cọ xát với mặt đất cứng, móng dễ bị mòn, lồi lõm, ảnh hưởng đến tốc độ phi và khả năng chở nặng của ngựa. Vì thế về sau con người nghĩ ra cách đóng móng sắt lên móng ngựa để bảo vệ móng khỏi bị bào mòn.
Đóng móng sắt cũng không thể làm tùy tiện. Trước khi đóng, người ta phải dùng dao chỉnh móng, gọt phẳng mép đáy và vách móng, sau đó chọn móng sắt vừa nhất để móng chân và móng sắt ôm khít vào nhau. Cuối cùng, dùng đinh đóng vào các lỗ trên móng sắt. Vị trí đóng đinh là chỗ có sợi dây chắn hình tròn nằm giữa đế móng và viền đế vách móng. Khi đóng, đầu đinh phải hướng ra ngoài, xuyên ra vách móng nhưng không được làm tổn thương bộ phận cảm giác của ngựa. Đầu nhọn của đinh lộ ra ngoài vách móng sẽ được cắt bằng, phần còn lại uốn cong để cố định chắc móng sắt vào móng chân.
Sau khi đóng móng sắt cho ngựa, công việc vẫn chưa hoàn toàn kết thúc. Lớp sừng hóa của móng ngựa giống như móng tay người, không ngừng dài ra. Nếu không kiểm tra và tu sửa, móng ngựa sẽ bị biến dạng, khiến móng sắt không phát huy được tác dụng.
Vì vậy mỗi năm cần sửa móng sắt cho ngựa vài lần. Nếu móng sắt bị mài mòn quá mức thì phải thay kịp thời. Chỉ như vậy mới có thể bảo vệ tốt móng ngựa và giúp ngựa phát huy hết khả năng chạy đường dài.
