Tại sao chó là động vật đầu tiên mà loài người thuần hoá thành công?
Các nhà động vật học cho rằng thuần hóa thực chất là một dạng cộng sinh: hai sinh vật khác nhau ảnh hưởng lẫn nhau, hỗ trợ lẫn nhau, và về bản chất là điều có lợi. Họ phát hiện một số loài kiến biết nuôi những côn trùng hút nhựa cây như nha trùng. Kiến thu được mật đường và chất dinh dưỡng từ nha trùng; ngược lại, chúng giúp nha trùng xua đuổi kẻ thù và xây dựng nơi trú ẩn. Hành vi của kiến giống như con người ngày nay nuôi một đàn bò sữa. Có lẽ có người sẽ hỏi: loài người là sinh vật thông minh nhất thế giới, vậy vì sao việc chăn nuôi lại phải đến khá muộn trong quá trình phát triển của loài người mới xuất hiện?
Trước hết, con người phải có sự thay đổi về quan niệm. Từ xa xưa, loài người xuất hiện trong tự nhiên với tư thế của người thợ săn. Từ người thợ săn và người tiêu dùng chuyển sang người chăn nuôi và người bảo vệ là một bước chuyển rất lớn. Thứ hai, điều kiện môi trường cũng thay đổi. Khoảng 11000 năm trước, Trái Đất ấm dần lên, các khối băng trên đất liền bắt đầu tan, cuộc sống của loài người dần ổn định hơn. Vì vậy, về mặt địa chất học, 11000 năm trước được xem là điểm kết thúc của thế giới cũ và điểm khởi đầu của thế giới mới. Thứ ba, con người từ đời sống phiêu bạt khắp nơi bắt đầu định cư, kéo theo số lượng dân cư tăng nhanh. Dân số đông khiến thú săn gần nơi ở giảm xuống. Do đó, một bộ phận đàn ông từ thợ săn chuyển sang nghề khác, và việc thuần dưỡng động vật có thêm những điều kiện thuận lợi từ cả bên trong lẫn bên ngoài.
Chúng ta biết tổ tiên của chó là loài sói hung bạo và dữ tợn. Có nhiều loài động vật hiền lành, dễ nghe lời hơn sói rất nhiều, vậy tại sao loài người lại chọn sói làm đối tượng thuần dưỡng đầu tiên?
Thì ra con người và chó sói có rất nhiều điểm chung. Cả hai đều là những thợ săn có nhiều mục tiêu và có trí tuệ khá cao. Khi thế giới mới bắt đầu thay đổi, những động vật thông thường đã không còn là đối thủ của loài người. Nhưng để săn những động vật có vú cỡ lớn như tê giác, bò rừng, voi ma mút, ngựa hoang... thì không phải chuyện dễ. Vì vậy, con người rất cần một trợ thủ biết phối hợp.
Trong một dịp ngẫu nhiên, những người thợ săn mang về nhà một đàn sói con. Sau khi nuôi dưỡng chúng bằng sự chăm sóc và tình yêu thương, họ phát hiện ra rằng thuần hóa sói con không quá khó. Sự dũng mãnh và gan dạ của loài sói săn để lại ấn tượng sâu sắc với con người, còn hành vi xã hội và kết cấu thứ bậc trong bầy sói cũng khiến chúng có thể tiếp nhận sự chi phối của con người. Từ đó, loài người và loài sói bắt đầu một sự hợp tác song phương.
Sau này, vì lợi ích của mình, con người chọn những con sói có vóc dáng nhỏ hơn, tính tình ôn hòa, dễ thuần phục và giàu tình cảm để nuôi dưỡng có định hướng. Trải qua thời gian dài sinh sản cách ly, cuối cùng loài chó đã được hình thành.
Ngày nay, chó là người bạn rất đặc biệt của con người. Chó không chỉ trông nhà, coi vườn, chăn gia súc hay đưa thư cho chủ, mà còn được giao nhiều nhiệm vụ mới. Chẳng hạn, chó dẫn đường cho người mù, hỗ trợ hải quan phát hiện ma túy, giúp điều trị cho người mắc bệnh tâm thần... Đối với người bạn thông minh như vậy, chúng ta thật sự nên cảm ơn sự lựa chọn sáng suốt của tổ tiên.
