Loài dơi bắt mồi như thế nào?

Dơi có đầu giống chuột, trên thân có màng cánh, thường treo ngược mình trong hang, ban ngày ngủ và ban đêm đi kiếm ăn. Do lối sống đặc biệt ấy, dơi thường tạo cho con người cảm giác bí ẩn. Có thời kỳ, người ta còn tin rằng dơi là do chuột ăn phải muối mà biến thành.

Ở phương Tây cũng có câu chuyện thần thoại kể rằng dơi bị cả thế giới loài chim và loài thú từ chối nhận là đồng loại. Thực ra, dơi là loài thú có ích, chúng bắt bướm đêm và muỗi trong bóng tối, giúp giảm thiệt hại cho cây trồng và sức khỏe con người.

Điều khiến người ta thắc mắc là: vì sao dơi có thể bay lượn thoải mái trong đêm tối và bắt được mồi? Ngay cả trong hang tối đến mức xòe bàn tay không thấy ngón tay, dơi vẫn không va vào vách đá. Phải chăng dơi có thị lực đặc biệt?

Các nhà khoa học đã làm một thí nghiệm. Trong một căn phòng có giăng lưới đánh cá, mắt lưới nhỏ hơn sải cánh của dơi, nên dơi phải thu mình mới chui qua được. Khi bịt mắt dơi rồi thả cho bay, dơi vẫn bay lượn thoải mái mà không vướng vào lưới.

Nhưng khi bịt tai dơi lại và cho nó mở mắt bay trong phòng tối, dơi giống như một kẻ mù, thỉnh thoảng lao vào lưới hoặc rơi xuống đất. Điều đó cho thấy dơi không dựa chủ yếu vào mắt, mà xác định đường bay nhờ tai. Nhưng trong phòng rất yên lặng, tấm lưới không phát ra tiếng động, vậy âm thanh dơi nghe được đến từ đâu?

Các nhà khoa học tiếp tục để mắt và tai dơi hoạt động bình thường, nhưng bịt miệng khiến nó không kêu được. Lúc này, dơi lại va vào vật cản trên đường bay. Thí nghiệm chứng tỏ dơi dùng cả miệng và tai để xác định đường đi.

Thì ra, miệng dơi có thể phát ra sóng âm mà tai người không nghe thấy, với tần số trên 20.000 Hz, gọi là sóng siêu âm. Sóng siêu âm vượt ngoài phạm vi nghe của con người nhưng nhiều loài động vật có thể cảm nhận được. Loại sóng này có tính định hướng mạnh; khi gặp vật cản, nó phản xạ trở lại giống như ánh sáng gặp gương.

Miệng dơi là thiết bị phát sóng siêu âm, cứ cách một khoảng thời gian lại phát ra một lần. Sóng siêu âm gặp vật cản rồi phản xạ về tai dơi. Tai dơi giống như một thiết bị thu sóng cực nhạy, giúp nó phán đoán phía trước có vật cản hay không. Dơi còn dùng sóng siêu âm để nhận biết con mồi có phải côn trùng ăn được hay không.

Nhờ hệ thống cảm giác âm thanh hoàn thiện ấy, dơi có thể “nhìn” thấy mọi vật bằng âm thanh và săn mồi trong bóng tối.