Gió lạnh đầu mùa

Buổi sáng hôm nay, mùa đông đột nhiên đến, không hề báo trước. Mới hôm qua trời vẫn còn nắng ấm và hanh, cái nắng cuối tháng mười làm đất ruộng nứt nẻ, làm những chiếc lá rơi khô giòn. Sơn và chị còn chơi cỏ gà ngoài cánh đồng, thấy nóng bức đến chảy mồ hôi.
Thế mà chỉ qua một đêm mưa rào, trời đã đổi sang gió bấc. Cái lạnh từ đâu kéo về khiến người ta ngỡ như đang ở giữa mùa đông rét mướt. Sơn tung chăn tỉnh dậy nhưng không bước xuống giường ngay như mọi khi. Cậu vẫn ngồi thu tay vào trong bọc, bên cạnh đứa em bé còn nắm tay ngủ rất say. Chị Sơn và mẹ Sơn đã trở dậy, đang ngồi quạt hỏa lò để pha nước chè. Sơn thấy mọi người đều đã mặc áo rét.
Nhìn ra sân, Sơn thấy mặt đất khô trắng. Từng cơn gió vi vu thổi qua, cuốn lên những màn bụi nhỏ và làm những chiếc lá khô lăn lạo xạo. Trời không u ám, chỉ phủ một màu trắng đục. Những cây lan trong chậu rung lá, như cũng co lại vì rét.
Sơn thấy lạnh, vội vơ lấy chăn trùm lên đầu rồi gọi chị. Mẹ Sơn nghe thấy, đặt chén nước chè xuống và bảo chị Lan:
– Con vào buồng lấy thúng áo ra để mẹ mặc cho em đi.
Rồi mẹ quay lại bảo Sơn:
– Con sang đây ngồi cho ấm. Bước khéo kẻo em bé thức giấc.
Sơn kéo chăn đắp lại cho em, rồi ngồi xếp bằng bên khay nước. Mẹ rót cho cậu một chén. Sơn cầm chén chè nóng áp vào mặt, vào má cho ấm, rồi để mặt sát miệng chén cho hơi nước bốc lên. Bà Sơn thường bảo làm thế cho tỉnh mắt.
Người vú già xù xụ trong chiếc áo bông cánh rách, xách siêu nước từ dưới nhà lên, vừa xuýt xoa vừa nói:
– Rét quá! Múc nước mà cóng cả tay.
Vú giơ tay hơ trên hỏa lò. Mẹ Sơn hỏi:
– Năm nay rét sớm hơn mọi năm, vú nhỉ?
Người vú già làm vẻ nhớ lại rồi đáp:
– Cũng chẳng bằng cái năm mợ đi cân gạo bên Sông. Gớm, mới rét làm sao! Sáng tôi dậy, bà sai đi chợ mà cứ run lên cầm cập.
Sơn cũng nhớ rõ cái rét năm ấy, tưởng như mới đây thôi. Buổi sáng hôm ấy, mẹ Sơn cũng ngồi uống nước chè như sáng nay và cũng lấy áo rét ra mặc.
Chị Lan từ trong buồng đi ra, khệ nệ ôm thúng quần áo đặt lên đầu phản. Mẹ Sơn đặt cái vỉ buồm xuống, lục trong đống áo quần rét. Sơn nhận ra những chiếc áo cậu đã mặc năm ngoái, năm kia: một chiếc áo vệ sinh màu nâu sẫm và một chiếc áo dạ khâu chỉ đỏ. Sơn cầm giơ những chiếc áo lên, thấy mát lạnh cả tay. Từ bộ quần áo thoảng ra mùi mốc của vải lâu ngày gấp trong hòm, khiến Sơn nhớ lại những buổi đầu mùa rét từ rất xa xưa, ngày cậu còn nhỏ.
Mẹ Sơn giơ lên một chiếc áo bông cánh đã cũ nhưng còn lành lặn, nói:
– Đây là áo của cô Duyên đây.
Duyên là em gái bé của Sơn, mất từ năm lên bốn tuổi. Mẹ nhắc đến làm Sơn nhớ em, cảm động và thương em quá. Vú già, người đã nuôi Duyên từ lúc mới đẻ, với lấy chiếc áo, lật đi lật lại ngắm nghía, tay mân mê từng đường chỉ:
– Giá bây giờ em nó còn sống thì cũng chẳng mặc vừa nữa.
Mẹ Sơn im lặng không nói gì. Nhưng đến lúc gọi Sơn lại mặc áo, Sơn thấy mắt mẹ hơi rơm rớm nước.
Sơn đã mặc xong, ấm áp trong cả chiếc áo dạ chỉ đỏ lẫn áo vệ sinh, bên ngoài lại phủ thêm chiếc áo vải thâm dài. Cậu đứng trên giường trước mặt mẹ, quay đi quay lại ba, bốn lần để mẹ ngắm áo. Sau cùng, mẹ vuốt các tà áo cho phẳng phiu rồi đẩy Sơn ra, bảo:
– Thôi, con đi chơi đi.
Sơn xúng xính rủ chị ra chợ chơi. Nhà Sơn quay lưng vào chợ, cạnh một dãy nhà lá của những người nghèo khổ mà cậu quen biết cả, vì họ vẫn thường vào vay mượn ở nhà Sơn. Sơn biết lũ trẻ con trong những gia đình ấy chắc giờ này đang đợi cậu ở cuối chợ để đánh khăng, đánh đáo.
Không phải ngày phiên nên chợ vắng tanh. Mấy cái quán chơ vơ trong gió, rác bẩn rải rác lẫn với lá rụng của cây đề. Gió thổi mạnh làm Sơn thấy lạnh và cay mắt. Nhưng chân trời hôm nay trong hơn mọi ngày, những làng xa cũng hiện rõ như ở gần. Mặt đất rắn lại, nứt nẻ thành những đường nhỏ, vang lên lanh tanh dưới nhịp guốc của hai chị em.
Đến cuối chợ, hai chị em đã thấy lũ trẻ đang quây quần chơi nghịch. Chúng thấy chị em Sơn đến thì đều lộ vẻ vui mừng, nhưng vẫn đứng xa, không dám vồ vập. Chúng như tự biết cái phận nghèo hèn của mình, dù Sơn và chị vẫn thân mật chơi đùa với chúng, chứ không kiêu kỳ, khinh khỉnh như các em họ của Sơn.
Thằng Cúc, con Xuân, con Tý, con Túc sán lại gần, giương mắt ngắm bộ quần áo mới của Sơn. Sơn nhận ra chúng ăn mặc chẳng khác ngày thường, vẫn những bộ áo quần nâu bạc màu, rách vá nhiều chỗ. Nhưng hôm nay, môi chúng tím lại, và qua những chỗ áo rách, da thịt cũng thâm đi vì lạnh. Mỗi cơn gió thổi đến, chúng lại run lên, hàm răng va vào nhau lập cập.
Thằng Xuân đến sờ vào chiếc áo của Sơn; nó chưa từng thấy cái áo như thế bao giờ. Sơn lật vạt áo thâm, chìa áo vệ sinh và áo dạ ra cho cả bọn xem. Một đứa tặc lưỡi nói:
– Cái áo này mặc thì ấm lắm. Chắc mua phải đến một đồng bạc chứ chẳng ít đâu, chúng mày nhỉ.
Đứa khác nói:
– Ngày trước thầy tao cũng có một cái áo như thế, về sau bán cho ông lý mất.
Con Túc ngây ngô giương mắt hỏi Sơn:
– Cái này cậu mua tận Hà Nội phải không?
Sơn ưỡn ngực đáp:
– Ở Hà Nội chứ ở đây làm gì có. Mẹ tôi còn hẹn mua cho tôi một cái áo len nhiều tiền hơn nữa kia.
Chị Lan bỗng giơ tay vẫy một con bé từ nãy vẫn đứng dựa vào cột quán, gọi:
– Sao không lại đây, Hiên? Lại đây chơi với tôi.
Hiên là đứa con gái bên hàng xóm, bạn của Lan và Duyên. Sơn thấy chị gọi mà nó không lại, bèn bước gần đến. Cậu nhìn thấy con bé co ro đứng bên cột quán, trên người chỉ có manh áo rách tả tơi, hở cả lưng và tay. Chị Lan cũng đến hỏi:
– Sao áo của mày rách thế, Hiên? Áo lành đâu sao không mặc?
Con bé bịu xịu đáp:
– Hết áo rồi, chỉ còn cái này thôi.
– Sao không bảo u mày may cho?
Lúc ấy Sơn mới chợt nhớ ra mẹ cái Hiên rất nghèo, chỉ có nghề đi mò cua bắt ốc thì lấy đâu ra tiền mà sắm áo cho con. Sơn thấy động lòng thương, cũng như buổi sáng cậu đã nhớ thương em Duyên ngày trước vẫn cùng Hiên chơi đùa ở vườn nhà. Một ý nghĩ tốt bỗng thoáng qua trong trí, Sơn ghé gần chị thì thầm:
– Hay là chúng ta đem cho nó cái áo bông cũ, chị ạ.
– Ừ, phải đấy. Để chị về lấy.
Với lòng ngây thơ của tuổi trẻ, chị Lan hăm hở chạy về nhà lấy áo. Sơn đứng yên chờ, trong lòng tự nhiên thấy ấm áp và vui vui.
Nhưng niềm vui ấy không kéo dài được lâu. Đến bữa cơm, về tới nhà, Sơn không thấy mẹ đâu, bèn hỏi vú già:
– Mợ tôi đi đâu hở vú?
– Chị Lan và cậu cứ ăn cơm trước đi. Mợ còn đi ăn giỗ, đến trưa mới về.
Rồi vú già nhìn thẳng vào mặt Sơn, hỏi:
– Có phải cậu đem cho con Hiên cái áo bông cũ không?
Sơn ngạc nhiên đáp:
– Phải. Nhưng sao vú biết?
– Con Sinh nó nói với tôi đấy. Sinh là đứa em họ của Sơn, vẫn hay nói hỗn với vú già nên vú ghét. Nó lại còn bảo hễ mợ về, nó sẽ sang mách để cậu phải đòn.
Sơn lo quá, vừa sắp ăn đã bỏ đũa đứng dậy, van vỉ:
– Thế bây giờ làm thế nào hở vú? Mợ tôi biết thì chết.
– Ai bảo cậu dại dột đem áo cho nó? Bây giờ cậu sang bảo cái Hiên trả lại thì không việc gì.
Sơn vội vàng ra chợ tìm Hiên nhưng không thấy con bé ở đó. Đến nhà cũng không thấy ai, mẹ nó cũng không có nhà. Hai chị em lo sợ, đi ra tận cánh đồng tìm mà vẫn không gặp. Gần đến chiều, Sơn và chị vẫn chưa đòi lại được áo. Lan trách em:
– Sao em lại nghĩ đem cho nó cái áo ấy, có phải bây giờ mẹ mắng chết không.
– Ai bảo chị về lấy? Nếu chị không về lấy thì em biết đâu.
Chị Lan dịu giọng:
– Thôi, bây giờ phải về nhà chứ biết làm thế nào.
– Nhưng mà em sợ lắm.
Chị Lan thở dài, nắm chặt tay em rồi an ủi:
– Đằng nào cũng phải về cơ mà. May ra mẹ không mắng đâu.
Hai chị em lo lắng dắt nhau lẻn về nhà. Đến cửa, Sơn nghe thấy tiếng mẹ nói chuyện với một người đàn bà khác, nghe quen quen. Lan dắt tay Sơn khép nép bước vào. Hai chị em ngạc nhiên đứng sững lại khi thấy mẹ con Hiên đang ngồi trên chiếc ghế con dưới đất trước mặt mẹ, tay cầm chiếc áo bông cũ.
Thấy hai con về, mẹ Sơn ngẩng lên nhìn rồi nghiêm nghị bảo:
– Kìa, hai cô cậu đã về kia. Thế áo bông của tôi đâu mà tự tiện đem cho đấy?
Sơn sợ hãi, cúi đầu im lặng, nép sau lưng chị. Bác Hiên vừa cười vừa nói:
– Tôi về thấy cháu nó mặc cái áo bông thì hỏi ngay. Nó bảo của cậu Sơn cho nó. Tôi biết cậu ở đây đùa nên vội vàng đem lại trả mợ. Thôi, bây giờ xin phép mợ tôi về.
Mẹ Sơn hỏi:
– Con Hiên không có cái áo nào à?
– Bẩm, nhà cháu độ này khổ lắm, chẳng để dành được đồng nào may áo cho con. Thành ra nó vẫn mặc mãi cái áo từ năm ngoái.
Mẹ Sơn với lấy cái âu đồng, lấy tiền đưa cho bác Hiên:
– Đây, tôi cho mượn năm hào, cầm về mà may áo cho con.
Khi bác Hiên bước ra khỏi cửa, mẹ Sơn vẫy hai con lại gần rồi âu yếm ôm vào lòng, bảo:
– Hai con tôi quý quá, dám tự ý lấy áo đem cho người ta mà không sợ mẹ mắng ư?