Tại sao hạt giống tạp giao lại có nhiều ưu thế?

Cách đây hơn 1.500 năm, con người đã bắt đầu lai tạo giữa ngựa cái và lừa đực, kết quả là ngựa cái sinh ra một ““bảo bối nhỏ””, vừa không phải là ngựa vừa không phải là lừa mà là một “con la”i, gọi là la. Con la có ưu điểm nhạy cảm, có sức khỏe, chạy tốt của loài ngựa; lại có những ưu điểm có sức kháng bệnh, ăn được thức ăn thô của loài lừa. Cho nên, “con la” có nhiều ưu thế hơn ngựa và lừa rất nhiều, cũng có thể nói, nó thể hiện ưu thế của loài “con la”i. Về sau, căn cứ vào thực tiễn và nghiên cứu lâu dài, người ta phát hiện ra ưu thế “con la”i là hiện tượng phổ biến của giới sinh vật.

Không chỉ động vật có mà thực vật cũng có, chỉ cần chúng ta lai tạo hai loài động vật hay hai loài thực vật khác nhau, “con la”i thu được có nhiều ưu điểm hơn cả bố mẹ chúng. Trong lĩnh vực nông nghiệp, “con la”i thường biểu hiện ở đặc trưng sinh trưởng khỏe mạnh, sức đề kháng mạnh, tính thích ứng rộng, sản lượng cao, chất lượng tốt... Ví dụ, hiện nay đã nuôi trồng giống lai tạo ngô và cao lương trên diện tích rộng, so với giống thường tăng năng suất khoảng 30%-50%, thậm chí còn tăng sản lượng vượt bậc. Cho nên có người gọi hạt giống lai tạo giữa ngô và cao lương là ““con la”” của cây trồng. Thực ra, không chỉ dừng lại ở hạt giống lai tạo ““con la”” giữa ngô và cao lương, giống bông lai tạo giữa giống bông ở đảo với giống bông ở đất liền rất tốt. Nó được lai giữa loại bông đất liền sản lượng cao, chín sớm với bông hải đảo chất lượng tốt, tơ dài. Ưu thế của hạt giống bông lai này nổi trội, sản lượng không chỉ cao hơn bông ở hải đảo, mà thậm chí còn cao hơn cả bông ở đất liền, tơ dài vượt quá cả tiêu chuẩn của bông hải đảo. Hiện nay, người ta đang nghiên cứu vấn đề làm thế nào để sản xuất và sử dụng những ““chú la cây trồng”” giúp cho lương thực có được bước tiến nhảy vọt.

Tại sao hạt giống lai tạo lại có những ưu thế đó? Cách giải thích phổ biến hiện nay như sau: bất kỳ hai giống động vật hay thực vật khác nhau, nền tảng di truyền trong cơ thể chúng cũng không giống nhau, thông qua lai tạo sẽ tổ chức lại những nền tảng di truyền khác nhau, lấy ưu điểm bù nhược điểm, khiến cho những nhược điểm của bản thân nó trước đây được ưu điểm của thể kia bù đắp; đồng thời nền tảng di truyền khác nhau trong cơ thể giống lai tạo sẽ phát sinh những tác dụng lẫn nhau, ảnh hưởng lẫn nhau, tăng sức sống, thể hiện những ưu điểm của hạt giống lai tạo.