Tại sao lúa lai lại phải gây giống hằng năm?

Đã có lúa lai có thể thu được sản lượng cao, tại sao không thể tự thụ phấn sinh sản đời sau như lúa bình thường mà phải hằng năm tiến hành lai tạo tạo giống? Bởi vì lúa lai là do hai sản phẩm có đặc tính di truyền khác nhau lai tạo ra, do đặc tính di truyền giữa chúng khác nhau, lúa lai thông qua lai tạo được tạo ra, trong thân chúng kết hợp những đặc tính khác nhau của hai sản phẩm: một mặt khiến cho những đặc tính khác nhau trong cơ thể lúa lai sẽ bổ sung cho nhau, mặt khác khiến cho trong cơ thể lúa lai sản sinh mâu thuẫn nhất định, vì vậy lúa lai có thể biểu hiện tính trạng ưu việt và sức sống khoẻ. Ví dụ ở Trung Quốc, hệ không phát triển được trồng trọt là loại lúa indica của vùng ôn đới, đặc điểm của chúng là thời kỳ sinh dục ngắn, bông to, sức đẻ nhánh yếu. Hệ khôi phục tìm được là sản phẩm lúa indica của vùng nhiệt đới của nước ngoài, đặc điểm của nó là thời kỳ sinh dục dài, đẻ nhánh khoẻ, bông nhỏ. Sản phẩm giống lai tạo có đặc tính di truyền khác nhau, lúa lai thu được có thời kỳ phát triển dài hơn hệ không phát triển, ngắn hơn dòng phục hồi. Sức đẻ nhánh khoẻ, bông đặc biệt to, giúp cho đặc điểm của những giống này bổ sung cho nhau, ngoài ra, còn thể hiện đặc tính sinh trưởng dồi dào, tốc độ sinh trưởng nhanh, đẻ nhánh sớm, người ta gọi những đặc điểm này là ưu thế lai tạo. Sử dụng ưu thế này thì có thể tăng sản lượng lúa.

Nhưng ưu thế lai tạo chỉ thể hiện ở đời thứ nhất, không thể di truyền. Nếu giữ lại hạt giống của cây lúa lai đời thứ nhất kết giao lại, cây của đời thứ hai lai tạo sẽ xuất hiện những hiện tượng phân ly, có khi giống hệ không phát triển, có khi giống dòng phục hồi, cũng có khi giống đời một lai tạo, quần thể sinh trưởng không đồng đều, thân có cao có thấp, thời kỳ sinh trưởng có dài, có ngắn, đặc tính đẻ nhánh có mạnh có yếu, bông có to có bé, thậm chí còn xuất hiện loại lúa hệ không phát triển không thể kết hạt. Cho nên, hạt giống lai tạo đời một tự kết hạt, chỉ có thể làm lương thực, trong sản xuất không có giá trị sử dụng. Để sử dụng những ưu thế lai tạo đời một, hằng năm chỉ chọn tạo giống mới có thể không ngừng cung cấp đủ cho nhu cầu của lúa lai.