Nghe kể chuyện thiếu nhi - Tết bắt đầu từ bếp

Khi cái rét bắt đầu đặc lại, những chiếc lá đỏ cong queo rơi xuống mặt đường khô nứt, chim chóc vội tìm nơi trú ẩn, lũ trẻ chúng tôi tất bật với những bài thi học kì một, còn người lớn thì lo cho xong công việc, nợ nần. Ấy là lúc một năm đã nghiêng về những ngày cuối cùng.

Năm nào cũng vậy, sau một đêm chong đèn cau mày tính toán, sáng hôm sau mẹ tôi lại bắt đầu lôi từ gác bếp xuống những chiếc nồi cả năm mới dùng một lần, rồi cọ rửa cho đến khi sáng bóng. Thế là biết Tết đã đến gần.

Chúng tôi chẳng thể ngồi yên nhìn mẹ làm một mình. Cả lũ ùa vào, đứa kéo nước, đứa tìm xơ mướp, đứa xúc cát, đứa khiêng, đứa vác. Chẳng mấy chốc, khắp sân bày la liệt như sắp có cỗ. Rồi đến lượt lau những bóng đèn điện bám đầy bồ hóng cho căn bếp sáng trưng, cuối cùng là xúc hết tro bếp đầy ắp của năm cũ đem đổ đi.

Nhưng Tết vẫn chưa về hẳn. Mẹ lại dỗ dành: cứ ngủ đi, sau đêm nay Tết sẽ gần thêm một chút. Quả thật, hôm sau, góc bếp đã có mấy nải chuối xanh nằm ngay ngắn trên lớp lá khô nâu sẫm. Năm ấy trời rét đậm nên mẹ mua sớm, chẳng lo gần Tết giá tăng. Phải năm nào trời bất chợt chuyển gió nồm nam, nắng loe lên ấm áp, chuối chín rục, chúng tôi thì mừng vì được ăn, còn mẹ lại thắt lòng lo lắng.

Quả chuối, quả cau, quả quất cứ tăng giá từng ngày. Mua thêm thứ gì cũng mất thêm vài chục bạc, chạm vào khoản tiền ít ỏi mà mẹ phải chắt chiu, có khi đi đòi nợ rát cổ hoặc vay mượn mỏi chân mới có.

Rồi hôm sau, hôm sau nữa, khi thì quả gấc đỏ chót, lúc là ống giang xanh thẳng tắp, lúc lại bó lá dong cuộn chặt, tất cả lần lượt tụ về trong bếp. Miến, mộc nhĩ, nấm hương, gạo nếp, đỗ xanh cũng rủ nhau chất đầy trên các kệ.

Đêm nào trước khi ngủ, mẹ cũng kiểm tra thật kĩ cửa nẻo, thùng thạp xem có chỗ nào hở để chuột chui vào cắn phá hay không. Nhất là đàn gà, lỡ con nào trúng gió, bị chuột tha hoặc rắn cắn thì vừa uổng công chăm bẵm cả năm, lại còn mất ăn Tết.

Nằm thật im trên giường, nghe tiếng gió lùa và đếm bước chân bồn chồn của mẹ ngoài hiên, chúng tôi cứ ngỡ Tết đã đứng bên hàng rào. Trong giấc mơ, tiếng pháo giao thừa như đã chập chờn đì đoàng đâu đó.

Cứ tưởng sau bữa cúng ông Công, ông Táo là Tết đến ngay, vậy mà vẫn phải đi học. Lòng cứ háo hức lạ thường: ở nhà thì mong đến trường, đến trường lại mong mau mau về nhà, như thể Tết là một vị khách phương xa đã về chơi, đang chờ sẵn ở nhà để trao quà.

Dư vị bữa cỗ hai ba tháng Chạp đã tan từ lâu trên những chiếc lưỡi háu ăn, vại dưa hành cũng đã chua sộc lên tận tai, tận óc. Thế mà căn bếp lại trở về im lìm, giống một đội quân nín thở chờ hiệu lệnh của vị tổng chỉ huy, giống một rạp hát đã sẵn sàng chỉ đợi kéo màn.

Sáng hai bảy Tết, tôi còn cố nằm nướng để tận hưởng ngày nghỉ đầu tiên thì tiếng mẹ reo vui vọng lên từ bếp. Cành đào phai mẹ mua đẹp quá, nụ hồng chúm chím, nụ non xanh mướt chen dày trên những nhánh cành khẳng khiu. Bố loay hoay châm rơm đốt gốc, mùi nhựa đào cháy xèo xèo tỏa lên nồng nồng, ấm áp lạ thường. Thế là Tết đã về.

Tết về nghĩa là con đường của mẹ suốt ngày như nối thẳng từ chợ đến bếp. Không ninh xương hầm măng thì mẹ lại nấu đông, kho cá. Nồi bánh chưng đã chất lên rồi, mẹ vẫn còn ngồi bẻ lá, ninh đỗ để gói bánh gai, bánh rợm.

Sáng sớm ngày ra đã thấy mẹ ngồi trong bếp, cứ như thể suốt đêm qua mẹ đã thức cùng bếp để chờ Tết. Khi đàn con tỏa đi khắp nơi khoe bánh chưng con, vừa nhồm nhoàm ăn thử bánh rợm dính răng lằng nhằng, vừa đá binh binh quả bóng làm từ bong bóng lợn, thì mẹ lại bắt tay chuẩn bị các món ăn cho ba ngày Tết.

Chả nướng, nem rán, xúc xích, chân giò, mọc... cứ lần lượt bày ra. Lũ chúng tôi đứa nào cũng thi thoảng chạy về ngó nghiêng một chút, nhưng chẳng ai dám nhón tay vì còn phải cúng cụ.

Năm nào làm tất niên buổi trưa thì buổi chiều bếp lại đỏ lửa với nồi nước lá mùi già sôi sùng sục, xua bớt mùi thức ăn lưu cữu trên gác bếp. Năm nào cúng tất niên vào buổi chiều, có khi đến giao thừa tôi vẫn còn ngửi thấy mùi thức ăn vương trên người mẹ.

Bởi khi xoay xỏa xong mâm cúng, dọn dẹp xong nhà cửa bếp núc, mẹ lại bắt đầu thổi xôi, luộc gà chuẩn bị mâm cúng ngoài trời lúc sang canh. Hình như khi chúng tôi đi ngủ, mẹ vẫn còn ở dưới bếp. Mẹ tiễn năm cũ trong căn bếp quen thuộc, cầu mong mọi buồn tủi, nghèo khó sẽ trôi qua cũng từ căn bếp ấy.

Và sáng mồng một Tết, khi tôi thức dậy, mẹ đã ở trong bếp tự bao giờ. Mẹ đón năm mới cũng trong căn bếp nồng ấm, sực mùi thức ăn và bồ hóng.

Chắc mẹ chẳng ước điều gì cho riêng mình. Mẹ chỉ khấn trời cho chồng con khỏe mạnh, làm ăn khấm khá hơn, để không chỉ ngày Tết mà ngày nào mẹ cũng được nấu những món tươm tất, bày mâm cỗ đủ đầy cúng tổ tiên, cho chồng con được ăn no, ăn ngon.

Tết của mẹ bắt đầu từ bếp. Và Tết của tôi cũng bắt đầu từ lúc nhìn thấy mẹ trong căn bếp ấy.