Tại sao chuột thích gặm vật cứng?

Trong giới động vật, loài gây hại lớn nhất cho con người có lẽ phải kể đến chuột. Nếu trong nhà có chuột, người ta thường phát hiện tủ bị gặm hỏng, quần áo bị cắn rách. Hằng năm, lượng lương thực bị chuột phá hoại và phần kiến trúc bị chúng làm hư hỏng nhiều đến mức khó đếm hết. Vì vậy, nhắc đến chuột là nhiều người rất căm ghét.

Thực ra chuột không hề thích ăn vật cứng. Nếu kiểm tra kỹ những chiếc tủ hoặc đồ vật bị chuột gặm hỏng, ta thường thấy gần đó có một đống vụn nát bị bỏ lại. Vậy vì sao chuột vẫn gặm vật cứng?

Việc chuột gặm vật cứng có nguyên nhân rõ ràng, chủ yếu liên quan đến răng cửa của chúng.

Răng của đa số động vật mọc đến một giai đoạn nhất định rồi dừng lại, nhưng chuột thì khác. Ở hàm trên và hàm dưới của nó có một đôi răng cửa có thể mọc dài liên tục, mỗi tuần dài thêm vài mm.

Có thể tưởng tượng, nếu răng cứ mọc dài mãi như vậy, chẳng phải miệng chuột sẽ bị chống ra, không thể khép lại hay sao? Thực tế điều đó không xảy ra. Răng cửa của chuột vừa mọc vừa được mài bớt nhờ gặm vật cứng, nhờ vậy hạn chế được việc răng mọc quá dài. Vì thế, chuột gặm vật cứng hoàn toàn là một sự thích nghi sinh học do răng cửa mọc liên tục, nhưng hành vi ấy lại gây hại rất lớn cho con người.

Vì sao răng cửa của chuột lại có thể mọc dài mãi? Thành phần chủ yếu của răng là chất xỉ cứng. Giữa mỗi chiếc răng có một khoang rỗng gọi là khoang tủy răng. Khi động vật còn nhỏ, phần dưới khoang tủy mở, mạch máu và thần kinh thông nhau, cung cấp dinh dưỡng để tế bào chất xỉ trong khoang tủy liên tục tiết chất xỉ, thúc đẩy răng phát triển và cuối cùng phá vỡ niêm mạc lợi để lộ ra ngoài. Ở đa số động vật, sau khi răng mọc xong, phần dưới khoang tủy khép lại, tế bào chất xỉ không còn nhận dinh dưỡng nên răng ngừng mọc. Nhưng ở các loài như chuột và thỏ, khoang tủy răng không khép kín, vì vậy răng cửa vẫn có thể mọc liên tục.

Chuột mà chúng ta thường nói đến chủ yếu là chuột nhà màu nâu, chuột nhà màu đen, chuột vàng, chuột nhắt... thường ra vào nhà cửa. Tuy nhiên, theo thống kê trên thế giới có hơn 450 loài chuột có thói quen gặm nhấm vật cứng. Vì vậy trong động vật học, nhóm động vật nhỏ bé này được gọi là “loài gặm nhấm”. Chúng phân bố rộng ở đồng ruộng, thảo nguyên và rừng, gây hại nhiều cho nông nghiệp và lâm nghiệp.