Vì sao có động vật ngủ đông, có động vật không ngủ đông?

Hằng năm, cứ vào đầu mùa đông, rất nhiều loài vật bỗng biến mất khỏi tầm mắt chúng ta. Một số loài di cư, còn một số loài khác chìm vào giấc ngủ sâu. Các nhà khoa học gọi giấc ngủ mùa đông ấy là “ngủ đông”. Thế nhưng vẫn có những loài như chuột đồng, chim sẻ... tiếp tục đi kiếm ăn khắp nơi, dường như không hề bận tâm đến mùa đông.

Người ta thường chia động vật thành hai nhóm: động vật máu lạnh và động vật máu nóng. Những loài máu lạnh là động vật có nhiệt độ cơ thể thay đổi theo môi trường, và nhiều loài trong số đó có tập tính ngủ đông. Đúng như tên gọi, thân nhiệt của chúng phụ thuộc vào nhiệt độ bên ngoài. Khi môi trường ấm, thân nhiệt của chúng tăng, hoạt động sinh lý mạnh hơn và biểu hiện sinh động hơn. Khi mùa thu đến, nhiệt độ hạ thấp, hoạt động sinh lý của chúng yếu dần, thậm chí gần như ngừng lại. Vì vậy, chúng tìm nơi ẩn náu để ngủ qua mùa lạnh.

Đối với loài gấu, thời gian nghỉ kéo dài trong mùa đông không hoàn toàn giống một giấc ngủ lịm thực sự. Nói đúng hơn, đó là trạng thái nghỉ ngơi lười biếng trong mùa lạnh. Trong thời gian này, con vật vẫn ngủ lơ mơ nhưng các chức năng sống quan trọng không giảm mạnh; nó vẫn có thể cử động chân tay để tránh bị chết cóng, thậm chí còn thực hiện những việc quan trọng hơn như sinh con.

Loài mac-mot dù đang ngủ đông thật sự cũng thỉnh thoảng cử động cơ thể. Ngược lại, sóc có thể ngủ liên tục trong thời gian rất dài, từ bảy đến tám tháng. Kỷ lục ngủ có lẽ thuộc về một loài sóc túi má nhỏ ở châu Á: nó ngủ bảy tháng mùa đông và thêm hai tháng mùa hè để vượt qua thời kỳ hạn hán.

Với động vật có thân nhiệt ổn định, để giữ nhiệt độ cơ thể không đổi, chúng phải hoạt động liên tục trong mùa đông hoặc di cư đến vùng ấm hơn để trú qua mùa lạnh, nhằm giảm tổn thất nhiệt do thời tiết giá rét. Vì vậy, có những loài như một giống chó vùng đồng cỏ Bắc Mỹ chỉ ngủ khoảng một tuần.