Tại sao người nguyên thuỷ có thể khoan gỗ để lấy lửa?
Các nhà khoa học cho rằng từ rất sớm, người nguyên thủy đã biết sử dụng lửa tự nhiên, chẳng hạn những đám cháy do sét đánh vào rừng, ao hồ khô cạn hoặc vật liệu khô tự bốc cháy. Có lửa, thức ăn của họ thơm ngon hơn, và dần dần họ từ bỏ thói quen ăn sống nuốt tươi.
Nhưng giữ lửa lại là vấn đề lớn đối với người nguyên thủy. Nếu lửa tắt, họ lại phải ăn thức ăn sống. Mãi về sau, con người mới học được cách tạo ra lửa nhân tạo, và lửa trở thành thứ không thể thiếu trong đời sống hằng ngày.
Khi ấy chưa có diêm an toàn hay những dụng cụ lấy lửa hiện đại. Vậy người nguyên thủy làm thế nào để tạo lửa? Quan điểm phổ biến cho rằng họ đã phát minh ra cách khoan gỗ lấy lửa. Họ dùng hai tay vê một thanh gỗ có đầu cắm xuống một miếng gỗ khô, lực vê càng lúc càng nhanh. Khi thanh gỗ quay trong thời gian đủ lâu, vị trí tiếp xúc giữa hai miếng gỗ nóng dần lên. Càng vê nhanh, nhiệt càng tăng; cuối cùng một đốm lửa nhỏ xuất hiện, chỉ cần đưa mồi cỏ khô vào là lửa được nhóm lên.
Vì sao khoan gỗ có thể lấy được lửa? Nguyên nhân là ma sát sinh nhiệt.
Nhiệt là kết quả của sự chuyển động của các phân tử vật chất. Khi các phân tử chuyển động, chúng mang năng lượng. Trong vật thể, chuyển động không theo quy tắc của các phân tử tạo ra nhiệt năng. Năng lượng do phân tử chuyển động gọi là động năng phân tử, còn năng lượng do tác dụng tương hỗ giữa các phân tử gọi là thế năng phân tử. Tổng động năng và thế năng của các phân tử trong vật thể được gọi là nội năng.
Khi hai vật cọ xát với nhau, công của lực ma sát làm năng lượng của vật thể thay đổi. Khi động năng trung bình của các phân tử tăng lên, nhiệt độ của vật thể cũng tăng. Vào mùa đông, ta thường xoa hai bàn tay vào nhau rồi thấy ấm lên, đó chính là hiện tượng ma sát sinh nhiệt. Nhờ hiện tượng này, người nguyên thủy đã biết khoan gỗ để tạo ra lửa.
