Các lục địa trên Trái Đất từ đâu mà có?

Địa hình Trái Đất của chúng ta có hai phần khác biệt rõ rệt: lục địa và biển. Diện tích lục địa chiếm khoảng 29%, còn biển chiếm khoảng 71%. Vậy lục địa từ đâu mà có? Nói cách khác, vì sao Trái Đất lại phân chia thành lục địa và biển?

Về vấn đề này, vẫn còn nhiều bí mật chưa được làm sáng tỏ. Các nhà khoa học cũng còn những quan điểm khác nhau.

Phần lớn cho rằng: vào thời kỳ hình thành ban đầu, độ cao các vùng trên Trái Đất cơ bản gần như nhau, chưa có sự phân chia rõ rệt giữa lục địa và biển. Hơn nữa, Trái Đất khi ấy còn rất nóng bỏng, bên ngoài chỉ có một lớp vỏ mỏng. Bên ngoài vỏ Trái Đất được phủ bởi một lớp nước, tức là lúc đó biển bao quanh toàn bộ Trái Đất. Về sau, cùng với thời gian, Trái Đất không ngừng nguội đi và co ngót ở một mức độ nhất định. Sự co lại khiến bề mặt Trái Đất sinh ra các chỗ lồi lõm, giống như quả táo bị khô rồi xuất hiện những nếp nhăn nhấp nhô trên bề mặt. Quá trình co ngót còn làm vỏ Trái Đất nứt vỡ, khiến vật chất lỏng nóng bỏng trong lòng đất phun lên qua các khe nứt. Lâu ngày, đá macma phun ra ngày càng chất cao, cuối cùng hình thành những đảo núi lửa nguyên thủy trên biển. Căn cứ vào sự phân bố những loại nham thạch cổ xưa nhất mà ngày nay biết được, các đảo lục địa ban đầu nằm ở miền Tây châu Úc, miền Tây Nam Cực và miền Nam châu Phi.

Sau khi các đảo xuất hiện, quá trình phong hóa và xâm thực ngày càng mạnh. Những vật chất bị phá vụn do phong hóa và xâm thực được vận chuyển ra xung quanh đảo rồi trầm tích lại, tạo thành những tầng trầm tích xa xưa nhất. Về sau, cùng với sự diễn biến của vỏ Trái Đất, bãi biển có thể biến thành nương dâu. Các tầng trầm tích sớm nhất cũng dần nổi lên khỏi mặt biển, khiến diện tích đảo lục ngày càng mở rộng. Một số đảo nằm gần nhau, nhờ liên tục mở rộng, cuối cùng kết nối lại thành lục địa.

Tất nhiên, sự hình thành lục địa không phải lúc nào cũng phát triển theo hướng từ nhỏ thành lớn. Có những lục địa tương đối lớn đôi khi bị quá trình diễn biến của Trái Đất chia thành nhiều mảng nhỏ. Một số nơi thậm chí do vẫn thạch va đập mạnh mà biến thành các hố lồi lõm rồi lại bị biển nhấn chìm.

Đặc biệt, sau khi chuyển động mảng xuất hiện, các lục địa do trôi dạt và va chạm có thể ghép lại với nhau thành một mảng. Ví dụ, đại lục mới của Ấn Độ được hình thành thông qua tác dụng này và nối liền với lục địa châu Á. Ngược lại, cũng có những lục địa vì nứt vỡ và trôi dạt mà dần biến thành hình dạng như ngày nay.

Điều đáng nói là quan điểm về sự hình thành lục địa nêu trên không phải lý luận duy nhất dùng để giải thích nguồn gốc của lục địa. Cùng với hoạt động khám phá Vũ Trụ của con người ngày càng đi sâu, nhiều gợi ý mới đã được rút ra từ các hiện tượng địa chất trên những thiên thể khác, đặc biệt là từ sự tồn tại của các hố lớn do vẫn thạch tạo nên. Vì vậy, một số nhà nghiên cứu cho rằng sự hình thành lục địa và biển có thể không giống cách giải thích nói trên. Có thể biển đã có từ ban đầu rồi lục địa mới sinh ra sau, hoặc cũng có thể lục địa đã xuất hiện trước, còn biển do các hố vẫn thạch va chạm về sau hình thành và phát triển.

Vấn đề này vẫn cần chờ thêm những kết quả nghiên cứu sâu hơn.