Lục địa có trôi không?
Mọi người đều biết giun sống trong đất và bò rất chậm, mỗi ngày đi chẳng được bao xa. Nhưng cuối thế kỷ XIX, các nhà khoa học phát hiện một loài gọi là “giun dương”. Loài này không chỉ có rất nhiều ở lục địa Âu - Á mà còn xuất hiện trên bờ biển phía đông châu Mỹ, trong khi bờ biển phía tây châu Mỹ lại không tìm thấy. Điều đó gợi ý rằng giun dương ở bờ biển đông châu Mỹ có thể có mối quan hệ nào đó với loài giun dương ở bờ biển phía tây của lục địa Âu - Á. Nhưng loài giun này chỉ có thể chui trong đất, vậy vì sao chúng lại có thể vượt qua đại dương mênh mông để lan truyền? Câu hỏi ấy khiến nhiều nhà khoa học đương thời phải tìm cách giải thích.
Mùa thu năm 1911, nhà khoa học trẻ người Đức A. Wegener đọc một tác phẩm của Mikhaitơn, trong đó nêu ra hiện tượng kỳ lạ về sự phân bố của loài giun này. Những mô tả của Mikhaitơn khiến A. Wegener nhớ lại rằng nhiều năm trước, khi xem bản đồ, ông đã chú ý đến một hiện tượng: bờ biển phía tây châu Phi và bờ biển phía đông nam Mỹ rất giống nhau, phần lồi của lục địa này ăn khớp với phần lõm tương ứng của lục địa kia. Điều đó khiến ông phán đoán: liệu hai lục địa hai bên Đại Tây Dương vốn có thể từng là một khối liền nhau, về sau do trôi nổi mà bị phá vỡ và tách ra hay không? Nếu đúng như vậy, câu hỏi vì sao loài giun dương có mặt ở hai bên Đại Tây Dương sẽ được giải đáp dễ dàng. Sau này, ông tiếp tục nghiên cứu theo ý tưởng đó và cuối cùng công bố “Lý thuyết lục địa trôi” vào năm 1915.
Ông cho rằng vào thời xa xưa, Trái Đất chỉ có một lục địa duy nhất, gọi là toàn lục địa Pangaea, được bao quanh bởi biển, gọi là đại dương thế giới Panthlassa. Khoảng 200 triệu năm trước, Trái Đất xảy ra một biến động lớn khiến toàn lục địa nứt vỡ. Những mảng vỡ chịu ảnh hưởng của sự tự quay của Trái Đất và sức hút của nhiều thiên thể khác, nên trôi nổi trên mặt biển như những con tàu. Cách đây 2 - 3 triệu năm, các lục địa trôi nổi ấy di chuyển đến vị trí như ngày nay, hình thành nên 7 châu và 4 biển hiện tại.
Sau khi thuyết lục địa trôi được công bố, nó bị rất nhiều người phản đối, vì người ta không thể tưởng tượng nổi đại lục to lớn như vậy làm sao có thể trôi nổi. Ngoài ra, lý luận của Wegener khi đó còn bị hạn chế bởi trình độ nghiên cứu đương thời và tồn tại nhiều lỗ hổng. Đặc biệt, năm 1930, khi Wegener lần thứ tư đến Kơlanglan ở Nam Cực để khảo sát, ông không may gặp tai nạn, khiến lý luận này mất đi người đề xướng chủ yếu và dần bị người đời lãng quên. Nhưng đến thập kỷ 60 của thế kỷ XX, cùng với nhiều quan trắc thực tế được tích lũy, thuyết lục địa trôi một lần nữa được phục hồi. Ngày nay, thông qua đo đạc chính xác bằng vệ tinh, người ta đã chứng thực rằng Đại Tây Dương hằng năm mở rộng với tốc độ 1,5 cm; quần đảo Hawai trên Thái Bình Dương hằng năm xích gần lục địa Nam, Bắc Mỹ với tốc độ bình quân 5,1 cm; còn châu Úc và châu Mỹ đang tách xa nhau khoảng 1 cm mỗi năm. Có thể nói, ngày nay hầu như không còn nhà địa chất nào phản đối thuyết lục địa trôi nữa.
