Máy bay đều muốn bay cao phải không?
Chúng ta biết rằng, máy bay thường bay càng cao càng tốt. Xét về mặt quân sự, trong không chiến, nếu có thể bay cao hơn máy bay địch thì sẽ dễ quan sát từ trên xuống và thuận tiện để tấn công đối phương. Với máy bay ném bom và máy bay trinh sát, bay cao cũng có lợi vì tránh được máy bay đối phương cũng như hỏa lực phòng không từ mặt đất. Về mặt dân dụng, khi bay cao, sức cản không khí nhỏ hơn, dòng khí tương đối ổn định hơn, hành khách ngồi trên máy bay cũng ít cảm thấy xóc. Nếu bay qua cao nguyên, chẳng hạn cao nguyên Thanh Tạng của Trung Quốc, thông thường phải bay cao hơn mặt nước biển khoảng 4-5 km mới bảo đảm an toàn.
Nhưng do kỹ thuật phòng không hiện đại phát triển, hiện nay có những máy bay quân dụng lại ngược lại: chúng không cần bay cao mà muốn bay càng thấp càng tốt. Nghe qua có vẻ khó hiểu, vậy tại sao lại cần bay thấp?
Thì ra, máy bay quân dụng bay cao rất dễ bị ra đa của đối phương phát hiện. Sóng vô tuyến do ra đa phát ra khi gặp máy bay địch sẽ phản xạ lại, hiển thị rõ hình ảnh máy bay trên màn hình ra đa. Nhưng sóng ra đa có một đặc điểm: nó chỉ truyền theo đường thẳng, không thể uốn cong theo bề mặt Trái đất. Nếu máy bay bay rất thấp, do bề mặt Trái đất lồi lõm, thì ngoài một khoảng cách nhất định, máy bay sẽ nằm ngoài tầm kiểm soát của ra đa, khiến sóng ra đa không tìm thấy nó. Vì vậy, để đột phá khu vực phòng không của đối phương, máy bay ném bom và máy bay trinh sát hiện đại thường áp dụng phương pháp bay là là sát mặt đất, gọi là “đột kích phòng không bay thấp”. Do máy bay bay thấp với tốc độ cao gần khu vực địch, khi bị ra đa đối phương phát hiện thì nó đã nhanh chóng lao tới ngay trên đầu họ. Như vậy, từ lúc đối phương phát hiện máy bay đến lúc kịp ném bom hoặc cho máy bay chiến đấu cất cánh, thời gian chuẩn bị cực kỳ ngắn, thậm chí có khi không kịp trở tay. Chính vì máy bay bay thấp đột phá phòng tuyến có tính bất ngờ rất mạnh nên cơ hội bị đánh trả cũng nhỏ hơn.
Bay tốc độ cao là là trên mặt đất không phải chuyện dễ. Trên mặt đất có dãy núi, công trình xây dựng cao lớn và nhiều chướng ngại khác; chỉ cần sơ suất, máy bay có thể va chạm và gặp tai nạn. Máy bay cao tốc hiện đại có khả năng đột phá phòng không bay thấp đều được trang bị hệ thống theo dõi địa hình, liên tục dùng máy tính tính toán khoảng cách với mặt đất và tự động điều khiển máy bay bay cao hoặc thấp để tránh nguy hiểm khi gặp vật cản.
Ngoài máy bay quân sự, một số máy bay dân dụng cũng cần bay là là sát mặt đất. Ví dụ, máy bay nông nghiệp dùng để phun thuốc trừ sâu và thuốc diệt cỏ phải bay rất thấp, chỉ cách cánh đồng vài mét. Nếu bay quá cao, thuốc bột rải từ máy bay sẽ bị gió cuốn bay lung tung; bay thấp mới đạt hiệu quả tốt. Tuy nhiên, loại máy bay này bay chậm nên không cần lắp hệ thống tự động thăm dò địa hình đắt tiền, chỉ cần người điều khiển thao tác cẩn thận là được.
