Nam Cực lạnh như thế, vì sao lại chứa nhiều mỏ than?

Trữ lượng mỏ than Uâytôliati ở phía đông Châu Nam Cực khiến cả thế giới kinh ngạc. Không chỉ nhiều, than ở đó còn có chất lượng rất tốt, có thể so sánh với than chất lượng cao của Ôxtrâylia, vốn nổi tiếng trên thế giới.

Như ta đã biết, than đá là di thể thực vật ở đại Cổ sinh hoặc đại Trung sinh biến thành. Trong các thời kỳ thành than của đại địa chất, khí hậu rất ấm áp, cây gỗ và cây ăn quả mọc um tùm. Một lượng lớn xác cây cối ở ven hồ hoặc bờ biển bị đất cát do sông mang đến phủ lấp, dần dần chuyển thành than đá và cuối cùng thành mỏ than. Vì vậy người ta cho rằng than đá là sản vật của vùng khí hậu ẩm thấp. Nhưng Châu Nam Cực ngày nay lạnh giá đến mức một đám cỏ cũng không mọc được, vậy vì sao dưới đất lại có nhiều than?

Điều này phải được giải thích bằng thuyết lục địa trôi dạt. Vào kỷ Hàn vũ, cách đây khoảng 570 triệu năm, ở Nam bán cầu đã hình thành lục địa cổ Wangana rộng lớn. Khi ấy Châu Nam Cực, Châu Nam Mỹ, châu Phi, Châu Úc và lục địa Ấn Độ nối liền thành một khối. Dù lục địa ở Bắc bán cầu có lúc tách ra, có lúc hợp lại, lục địa Wangana ở Nam bán cầu vẫn liền thành một dải trong thời gian dài. Tình trạng này duy trì mãi đến kỷ Đá vôi và kỷ Nhị điệp của đại Cổ sinh. Lúc đó khí hậu trên lục địa cổ ấm áp, xác cây cối có điều kiện thích hợp để hình thành mỏ than. Mỏ than Wangana ở Châu Nam Cực được tạo ra trong thời kỳ ấy. Bắt đầu từ đại Trung sinh, lục địa cổ Wangana bị tách ra và trôi dạt. Vào kỷ Chu la của đại Trung sinh, Châu Nam Cực trôi ngược lên phía bắc; đến đại Tân sinh, Châu Úc tách khỏi Châu Nam Cực và trôi về phía đông bắc đến vị trí ngày nay, lục địa Ấn Độ trôi về phía bắc rồi nối với mảng Á - Âu, còn Châu Nam Cực trôi về phía nam, tới gần vị trí Nam Cực hiện nay và trở thành lục địa băng giá nhất Trái Đất. Các khoáng sản dưới đất Nam Cực như than đá, sắt, vàng, đồng… với hơn 200 loại cũng trôi theo đến đây, cố định lại và trở thành mục tiêu theo đuổi của các nhà thám hiểm.

Vì vậy, muốn hiểu sự hình thành khoáng sản của Châu Nam Cực thì phải hiểu lịch sử địa chất của lục địa này. Ngoài ra, khi khảo sát các vùng như Châu Úc, Châu Phi và Ấn Độ, người ta thấy cấu trúc địa tầng của chúng rất giống với Châu Nam Cực. Mối quan hệ “huyết thống” ấy là bằng chứng rõ ràng cho sự trôi dạt của các lục địa. Do đó, mỏ than dưới đất Châu Nam Cực không hề liên quan đến khí hậu lạnh giá hiện nay tại nơi này.