Tại sao người ta thích đua đòi?

Trong đời sống hằng ngày, khi suy nghĩ hoặc cách làm của mình khác với số đông, nhiều người thường tự điều chỉnh để giống với người khác. Hiện tượng ấy thường được gọi là “đua đòi”. Trong tâm lý học, việc cá nhân đi theo số đông về nhận thức và hành động dưới sức ép của dư luận được gọi là “hiệu ứng theo đàn”.

Năm 1956, nhà tâm lý học người Mỹ Asch đã thực hiện một thí nghiệm nổi tiếng. Ông chọn 50 người tham gia so sánh độ dài của một số đoạn thẳng. Trên hình vẽ, họ được yêu cầu xác định đoạn thẳng ở bảng A bằng đoạn thẳng nào trên bảng B.

Khi trả lời riêng lẻ, 100% người tham gia đều chọn đúng đoạn ở giữa trên bảng B. Nhưng khi Asch sắp xếp thêm 7 cộng sự vào cùng nhóm thí nghiệm với từng người, và cả 7 người này đều cố ý đưa ra đáp án sai là đoạn bên trái ở bảng B, thì có tới 32% người tham gia cũng trả lời sai theo.

Rõ ràng, trước ảnh hưởng của tập thể 7 người, người thứ 8 trong nhóm đã từ bỏ phán đoán của mình, làm theo số đông và chọn đoạn bên trái. Điều đó cho thấy “hiệu ứng theo đàn” có thể tác động rất mạnh đến từng cá nhân.

Nguyên nhân gây ra hiệu ứng này thường được tâm lý học khái quát thành một số điểm chính:

- Tin vào tập thể: Người ta thường cho rằng phán đoán của đa số đáng tin hơn phán đoán của cá nhân, vì vậy dễ tin theo tập thể.

- Khuất phục tập thể: Con người thường muốn gần gũi với những người có cùng quan điểm. Để tránh bị cô lập hoặc tẩy chay, nhiều người đành miễn cưỡng làm theo số đông.

- Hoàn cảnh mơ hồ: Trong nhiều trường hợp, do tình huống không rõ ràng và bản thân không dám khẳng định, người ta thường dựa vào những người xung quanh và bắt chước hành vi của họ để tránh lúng túng.

Ngoài ra, trí thông minh, tinh thần độc lập và quan điểm riêng của mỗi người cũng ảnh hưởng đến mức độ theo đàn. Nói chung, người càng thông minh, bản lĩnh càng vững và chính kiến càng rõ thì càng khó hành động mù quáng theo số đông.