Vệ tinh nhân tạo có rơi xuống không?
Vệ tinh nhân tạo chuyển động trên quỹ đạo vũ trụ đã định, nhìn chung sẽ không rơi xuống, vì lực hấp dẫn của Trái Đất và lực ly tâm của vệ tinh luôn ở trạng thái cân bằng. Nhưng quỹ đạo vệ tinh vẫn có thể thay đổi nhỏ do nhiều nguyên nhân, như lực cản của không khí, áp lực bức xạ Mặt Trời hoặc lực hấp dẫn của các hành tinh khác. Khi đó vệ tinh có thể không còn chuyển động bình thường và có khả năng rơi xuống đất.
Để bảo đảm tư thế chuyển động của vệ tinh luôn ổn định, các nhà khoa học đã thiết kế phương án tự quay ổn định. Nghĩa là làm cho vệ tinh quay nhanh quanh trục của chính nó. Một vật thể khi chuyển động về phía trước, nếu đồng thời tự quay nhanh, thì hướng chuyển động sẽ ít bị môi trường bên ngoài làm nhiễu, tư thế chuyển động nhờ vậy ổn định hơn.
Thiết bị tự quay ổn định của vệ tinh là một miệng phun nhỏ ở phần đuôi. Khi tầng tên lửa cuối cùng tách khỏi vệ tinh, ống phụt nhỏ ở đuôi vệ tinh sẽ phun khí, khiến vệ tinh quay nhanh dần. Với một số vệ tinh không thích hợp dùng cơ cấu tự quay để giữ ổn định, nếu cũng không có hệ thống điều chỉnh tự động, thì khi vệ tinh đi lệch quỹ đạo, người ta phải kịp thời tạo lực đẩy để giúp nó trở lại chuyển động bình thường.
Nhưng khi một con tàu vũ trụ đã hoàn thành sứ mệnh, các nhà khoa học có thể điều khiển nó rơi xuống, tức cho nó rơi có kiểm soát. Khi đó, yêu cầu quan trọng nhất là phải bảo đảm an toàn tuyệt đối cho con người và các sự vật trên mặt đất.
Ví dụ năm 2001, các nhà khoa học từng chuẩn bị phương án cho trạm vũ trụ “Hoà bình” nổi tiếng rơi xuống đất. Trạm vũ trụ “Hoà bình” do Liên Xô phóng lên từ năm 1986. Trong 15 năm, nó đã đón 136 nhà du hành vũ trụ. Về sau, vì thiết bị đã lão hóa, dù nhiều bộ phận được thay mới nhưng vẫn thường xuyên trục trặc. Nếu tiếp tục vận hành thì cần đầu tư rất lớn. Ngành hàng không vũ trụ Nga không gánh nổi nên quyết định cho trạm “Hoà bình” rơi an toàn xuống Thái Bình Dương vào ngày 23 tháng 3 năm 2001. Việc điều khiển một trạm vũ trụ khổng lồ rơi xuống là công trình rất phức tạp. Khoang chính của trạm “Hoà bình” cùng 5 khoang nối với nó như “Lượng tử 1”, “Lượng tử 2”, “Tinh thể”, “Quang phổ”, “Tự nhiên” tạo thành một khoang thí nghiệm liên hợp nặng 124 tấn. Khi rơi, nó không thể bị thiêu hủy hoàn toàn trong khí quyển; nếu mảnh vỡ rơi xuống khu vực đông dân cư, hậu quả sẽ khó lường.
Để trạm “Hòa bình” rơi an toàn, Nga từng lên kế hoạch vào nửa cuối năm 1999 phóng tàu chở hàng “Tiến bộ M-42” để đưa lên các thiết bị máy tính tiếp nhận tín hiệu khống chế rơi và đưa ba nhà du hành vũ trụ trở về an toàn. Sau khi chuẩn bị đầy đủ, Trung tâm khống chế mặt đất sẽ ra lệnh cho trạm “Hoà bình” rơi xuống, nhằm đưa nó rơi vào khu vực Thái Bình Dương.
