Vì sao chạch lại nhả bọt?

Ở những ao đầm, mương ngòi có nhiều cá chạch sinh sống, trên mặt nước thường xuất hiện nhiều bóng khí. Nếu thả vài chục con chạch vào một thùng nước, chỉ một lúc sau, bọt đã phủ kín gần như không còn chừa khoảng trống nào. Lũ cá ấy đang làm gì vậy?

Thì ra, đó chỉ là do loài chạch thải khí hơi nhiều mà thôi.

Chạch có thân dài, hơi dẹt và cũng thở bằng mang như nhiều loài cá khác. Nhưng khi trong nước thiếu dưỡng khí, nếu chỉ thở bằng mang thì không đủ cung cấp ôxy cho cơ thể. Lúc đó, chạch sẽ thò đầu lên khỏi mặt nước, trực tiếp hít khí trời và dùng ruột làm cơ quan hô hấp thay thế. Điểm mấu chốt nằm ở cấu tạo đặc biệt của ruột chạch.

Ở các loài cá thông thường, ruột thường cuộn từ 8 đến 10 vòng trong bụng. Còn ruột chạch lại nối thẳng từ cổ họng đến hậu môn, thành một đường thẳng không gấp khúc và có thể nhìn xuyên qua. Trên thành ruột có nhiều mạch máu nhỏ. Đoạn ruột vừa thẳng vừa ngắn này không chỉ tiêu hóa thức ăn mà còn có thể thay mang để hô hấp khi cần.

Khi chạch cảm thấy trong nước hoặc trong bùn không đủ ôxy, nó sẽ ngoi đầu lên khỏi mặt nước hoặc mặt bùn, đớp một ngụm khí rồi lại lặn xuống. Không khí được nuốt vào ruột, các mạch máu trên thành ruột hấp thụ ôxy trong khoang ruột, còn phần khí thừa cùng lượng CO2 do máu thải ra sẽ thoát qua hậu môn dưới dạng những bọt khí nổi trên mặt nước. Nước càng thiếu ôxy, chạch càng phải đớp khí nhiều hơn. Khi trong nước gần như hết ôxy, chạch có thể ngoi lên khoảng 70 lần mỗi giờ để duy trì sự sống.