Vì sao gần trung tâm vùng khí áp cao nói chung thời tiết trong sáng?

Trên bản đồ thời tiết, những điểm có khí áp bằng nhau được nối lại thành các đường cong khép kín. Nếu khí áp trong vùng đó cao hơn những vùng xung quanh, người ta gọi đó là vùng khí áp cao, hay gọi tắt là vùng cao áp. Trong một khu vực cao áp luôn có thể tìm thấy nơi khí áp đặc biệt cao, gọi là trung tâm cao áp. Chỉ số khí áp tại đây biểu thị độ mạnh của trung tâm cao áp. Chẳng hạn, khi đài phát thanh thông báo: “Gần Tế Nam có một trung tâm cao áp 1035 mPa”, điều đó có nghĩa vùng Tế Nam đang chịu sự khống chế của khí áp cao.

Tương tự, những điểm có khí áp thấp bằng nhau cũng được nối thành đường cong khép kín. Nếu khí áp trong vùng đó thấp hơn khu vực bên ngoài, người ta gọi là vùng khí áp thấp, hay áp thấp. Trong khu vực áp thấp, nơi có trị số khí áp thấp nhất được gọi là trung tâm áp thấp, và chỉ số ấy biểu thị mức độ thấp của vùng áp thấp đó.

Vậy thời tiết trong vùng khí áp cao và khí áp thấp khác nhau như thế nào?

Như ta đã biết, nước chảy về chỗ trũng. Không khí cũng vậy, nó luôn chuyển động từ nơi khí áp cao sang nơi khí áp thấp. Tuy nhiên, do Trái Đất tự quay tạo ra lực làm lệch hướng chuyển động của không khí, đồng thời mặt đất không bằng phẳng nên không khí còn chịu tác động của ma sát. Khi không khí chuyển động theo đường cong, lực ly tâm cũng xuất hiện; cộng thêm sự thay đổi liên tục của tốc độ gió và nhiều yếu tố khác, nên ở Bắc bán cầu, không khí trong khu vực khí áp cao thường quay quanh trung tâm theo chiều kim đồng hồ rồi khuếch tán ra bên ngoài.

Vì không khí ở gần mặt đất không ngừng tản ra ngoài nên không khí trên cao từ bốn phía phải tràn xuống để bổ sung. Do đó, gần trung tâm áp cao, dòng không khí trên cao có xu hướng chuyển động xuống thấp. Trong quá trình hạ xuống, nhiệt độ không khí tăng dần, hơi nước trong không khí bốc hơi, vì vậy gần trung tâm áp cao thường xuất hiện thời tiết trong sáng.

Ngược lại, trong khu vực áp thấp, không khí ở Bắc bán cầu chuyển động quanh trung tâm theo chiều ngược kim đồng hồ. Vì không khí xung quanh liên tục dồn vào trung tâm áp thấp nên không khí ở đó hội tụ và bị đẩy lên cao. Khi bay lên, nhiệt độ không khí giảm dần, hơi nước ngưng kết thành mây và mưa; vì thế vùng khí áp thấp phần nhiều có thời tiết u ám.

Cao áp hay thấp áp đều được xác định trong sự so sánh với khu vực xung quanh, nên chúng chỉ mang tính tương đối chứ không tuyệt đối. Vào mùa hè, khí áp nói chung khá thấp; chẳng hạn mức 1015 mPa có thể được xem là trung tâm cao áp. Nhưng đến mùa đông, khi khí áp các vùng đều tương đối cao, cùng mức 1015 mPa ấy lại có thể trở thành trung tâm khí áp thấp.