Ăn "mầm đá"
Tương truyền vào thời vua Lê - chúa Trịnh, có ông Trạng Quỳnh nổi tiếng thông minh. Trạng thường dùng lối nói hài hước và những cách ứng xử độc đáo để châm biếm thói xấu của vua chúa, quan lại, đồng thời bênh vực dân lành.
Một hôm, Trạng túc trực trong phủ chúa. Chúa bảo:
- Ta đã ăn đủ của ngon vật lạ trên đời mà vẫn không thấy ngon miệng. Ngươi biết món gì ngon thì mách cho ta.
Trạng bẩm:
- Chúa đã xơi “mầm đá” chưa ạ?
Nghe tên món lạ, chúa liền sai Trạng dâng lên. Trạng Quỳnh cho người đi lấy đá về ninh, còn mình thì về nhà lấy một lọ tương thật ngon đem giấu trong phủ chúa. Lọ tương được bịt rất kĩ, bên ngoài đề hai chữ “đại phong”.
Bữa ấy, chúa chờ món “mầm đá” đến quá bữa, bụng đói cồn cào nên hỏi:
- “Mầm đá” đã chín chưa?
Trạng đáp:
- Dạ, chưa ạ.
Một lát sau, chúa lại hỏi. Trạng vẫn tâu:
- Thứ ấy phải ninh thật kĩ, nếu không thì khó tiêu.
Đến khuya, chúa đói lả lại hỏi. Lúc này, Trạng Quỳnh mới tâu:
- Xin chúa hãy xơi tạm vài món dã vị này, còn “mầm đá” thần xin dâng sau.
Rồi Trạng truyền dọn cơm với tương lên. Chúa đang đói nên ăn rất ngon miệng. Thấy chiếc lọ đề hai chữ “đại phong”, chúa lấy làm lạ hỏi:
- Mắm “đại phong” là mắm gì mà ngon thế?
- Bẩm, là tương ạ!
- Vậy ngươi đề hai chữ “đại phong” là nghĩa làm sao?
- Bẩm, “đại phong” là gió lớn. Gió lớn thì đổ chùa, đổ chùa thì tượng lo, tượng lo là lọ tương ạ.
Chúa bật cười:
- Lâu nay ta không ăn, quên cả vị. Sao tương ngon thế?
- Bẩm chúa, lúc đói thì ăn cơm muối cũng ngon, còn khi no thì chẳng có gì vừa miệng đâu ạ.
Ý nghĩa
Truyện ca ngợi trí thông minh của Trạng Quỳnh. Nhờ sự hóm hỉnh và khéo léo, Trạng đã răn chúa mà vẫn không bị bắt tội.
Tương truyền: truyền miệng từ đời này sang đời khác.
Thời vua Lê – chúa Trịnh: thời kì lịch sử từ cuối thế kỉ XVI đến cuối thế kỉ XVIII, nước ta có vua Lê nhưng quyền hành nằm trong tay chúa Trịnh.
Túc trực: có mặt thường xuyên ở một nơi nhất định để trông nom hoặc sẵn sàng làm việc gì đó.
Dã vị: món ăn bình dân, nấu theo lối cổ truyền.
