Bạn để lại gì cho cuộc sống

Giáo sư dạy môn triết của tôi là một người rất lập dị. Chiếc áo khoác len dày đã sờn, cùng cặp kính dày cộm xệ xuống tận chóp mũi, che gần hết khuôn mặt, càng làm vẻ ngoài luộm thuộm của thầy thêm nổi bật.

Thỉnh thoảng, thầy lại khơi mào những cuộc thảo luận về các đề tài chẳng mấy ai quan tâm, đại loại như “Ý nghĩa cuộc sống là gì?”. Phần lớn những cuộc thảo luận ấy không đi đến kết luận rõ ràng, nhưng cũng có lúc chúng tạo nên tác động rất mạnh. Câu chuyện tôi sắp kể là một lần như thế.

– Em nào trả lời được câu hỏi của thầy thì giơ tay – thầy nói với cả lớp – Ai có thể kể về cha mẹ mình?

Mọi người đều giơ tay.

Ai có thể kể về ông bà mình? – Khoảng ba phần tư lớp giơ tay.

Vậy em nào có thể kể về ông bà cố của mình? – Chỉ hai trong số sáu mươi sinh viên giơ tay.

– Giờ các em hãy suy nghĩ thật kỹ – thầy nói – Chỉ mới cách hai thế hệ mà đã rất ít người biết cụ cố của mình là ai. Có thể các em từng thấy một bức ảnh cũ phai màu được cất trong chiếc hộp thuốc lá mốc meo, hoặc từng nghe một câu chuyện tiêu biểu về gia tộc mình, biết rằng có người trong tổ tiên đã đi bộ năm dặm đường để đến trường. Nhưng mấy người trong các em thật sự biết tổ tiên mình là ai, các cụ nghĩ gì, hãnh diện, lo sợ hay mơ ước điều gì? Hãy thử nghĩ xem. Chỉ trong ba thế hệ thôi, các bậc tiền nhân đã gần như bị lãng quên. Vậy liệu điều đó có xảy ra với các em sau này không?

– Để thầy hỏi cụ thể hơn. Các em hãy tưởng tượng ba thế hệ sau mình. Lúc ấy các em đã trở thành người thiên cổ từ lâu. Chỗ các em ngồi hôm nay sẽ là chỗ của các chít chắt. Liệu chúng có biết gì về các em không? Hay các em cũng sẽ chìm sâu vào dĩ vãng?

Thầy nói tiếp:

– Các em muốn cuộc sống hiện tại của mình là dấu hiệu báo điềm xấu hay là tấm gương soi sáng cho thế hệ sau? Các em sẽ để lại di sản nào? Sự lựa chọn hoàn toàn tùy thuộc vào quyết định của các em. Bây giờ lớp chúng ta nghỉ.

Nhưng không ai trong lớp chúng tôi đứng dậy và ùa về như mọi khi. Tất cả đều ngồi lại, lặng lẽ suy nghĩ về lời thầy vừa nói.