Chỉ trăm bước nữa là thành công số một

Hồi đó tôi hai mươi lăm tuổi, thất nghiệp và đói. Tôi đã nhiều lần rơi vào tình cảnh ấy ở Constantinople, Paris, Rome. Nhưng tại New York, nơi ngay cả không khí người ta thở cũng mang vị hanh thông, thất nghiệp thật là một nỗi tủi nhục.

Tôi hoàn toàn không biết xoay xở ra sao, điều đó cũng chẳng có gì lạ. Tôi muốn kiếm sống bằng ngòi bút nhưng lại không viết được bằng tiếng Anh, nên suốt ngày lang thang ngoài phố, không phải vì thích sinh hoạt đường phố mà để bà chủ nhà khỏi phải nhìn thấy tôi mãi.

Một hôm, trên đường 42, tôi đụng đầu với một người đàn ông to lớn, tóc hung hung. Tôi nhận ra ngay: Féodor Chaliapine, diễn viên Nga nổi tiếng. Thời thiếu niên, tôi từng nhiều lần xếp hàng mua vé hạng bét để nghe ông hát ở rạp Đế Quốc Hí Viện Moscow. Khi làm báo ở Paris, có lần tôi từng đến phỏng vấn ông. Tôi tưởng ông không nhận ra mình, không ngờ ông vẫn nhớ. Ông hỏi tôi:

– Bận lắm không?

Tôi đáp lí nhí một câu mơ hồ. Có lẽ ông đoán được tình cảnh của tôi.

– Theo tôi về khách sạn ở góc đường Broadway và đường 103 nhé? Chúng ta cùng đi bộ.

Lúc ấy đã giữa trưa và tôi đã lang thang suốt năm giờ.

– Nhưng ông Chaliapine ạ, từ đây tới đó năm sáu cây số lận.

Ông ngắt lời tôi:

– Đi nào, chưa đầy trăm thước đâu.

Tôi ngạc nhiên hỏi:

– Trăm thước?

– Đúng vậy! Tôi đâu nói là tới khách sạn, dĩ nhiên. Là tới gian bắn ở đại lộ 6 kia.

Tôi chẳng hiểu gì cả, nhưng cũng đi theo. Một lát sau, chúng tôi đến trước gian hàng ấy, đứng nhìn hai chú lính thủy bắn vào một cái bia, đều đều, không biết bao nhiêu lần. Rồi chúng tôi lại tiếp tục đi.

Ông Chaliapine vui vẻ nói với tôi:

– Bây giờ còn hơn một cây số nữa thôi.

Tôi gật đầu. Một lát sau đến Carnegie Hall, ông Chaliapine nói rằng ông thích nhìn vẻ mặt của những người đến mua vé nghe hòa nhạc ở Viện Âm Nhạc. Chúng tôi dừng lại vài phút rồi tiếp tục đi.

Lần này, ông nhanh nhảu bảo:

– Chỉ còn tám trăm thước nữa là tới vườn thú Công Viên Trung Ương. Ở đó có một con đười ươi mặt giống hệt một ca sĩ giọng cao mà tôi quen.

Chúng tôi lại ghé thăm con đười ươi. Cách đó một ngàn hai trăm thước, trên đường Broadway, chúng tôi dừng trước một tiệm tạp hóa. Trước cửa tiệm có bày một thùng dưa leo. Chaliapine trố mắt nhìn dưa leo một lúc, vì bác sĩ cấm ông ăn thứ ấy.

– Chà, trông ngon quá. Nhìn thấy mà nhớ tuổi trẻ của tôi.

Còn tôi thì tự hỏi vì sao ông vẫn chưa ngất đi, trái lại còn có vẻ khỏe mạnh hơn bao giờ hết. Chúng tôi dừng lần cuối ở đường 90 để ngắm những hàng trái cây tại ngôi chợ trước trạm xe điện mới sơn lại ở góc đường 96, rồi cuối cùng cũng tới khách sạn. Chaliapine cười bảo tôi:

– Đường đâu có xa, phải không? Bây giờ chúng ta đi ăn.

Sau bữa ăn thịnh soạn, ông mới cho tôi hiểu vì sao ông bắt tôi đi bộ sáu cây số ấy. Giọng ông nghiêm trang:

– Anh sẽ không bao giờ quên lần đi bộ hôm nay đâu. Tôi đã cho anh một bài học nhỏ. Đừng bao giờ lo lắng, buồn rầu vì đích còn xa. Chỉ hãy nghĩ tới điều gì đang cách ta một trăm thước. Đừng lo sợ một tương lai bấp bênh. Hãy chỉ nghĩ tới những niềm vui của ngày hôm sau, dù chúng tầm thường đến đâu đi nữa.

o O o

Nhiều năm đã trôi qua. Ông Chaliapine đã qua đời, và hầu hết những nơi từng được chọn làm mục tiêu trong cuộc đi bộ không thể quên ấy nay cũng đã đổi thay. Nhưng trong từng ấy năm, triết lý thực tế của ông đã giúp tôi rất nhiều.

Nó đã giúp tôi khi tôi quyết định học tiếng Anh.

Tôi không bao giờ tự hỏi: “Phải học bao nhiêu năm nữa mới viết được thứ tiếng đó?” Trái lại, tôi tự nhủ: “Hôm nay, trên tờ Times có hai mươi tám từ mình chưa biết. Ngày mai sẽ còn không tới hai mươi từ.”

Triết lý ấy cũng giúp tôi giữ vững tinh thần khi vì sai lầm của những người hùn vốn, tôi buộc phải trả cho chủ nợ một nửa số tiền mà tôi hy vọng kiếm được trong bốn năm sau. Nếu trong hai trăm lẻ tám tuần ấy, tôi cứ nghĩ rằng mình phải sống cực khổ thì chắc chắn tôi đã nản chí và không kiếm nổi một đồng. Nhưng tôi chỉ tự nhủ: “Thứ hai, thứ tư và thứ sáu, mình sẽ làm cho mình.” Nghĩ vậy, mọi chuyện liền khác hẳn. Tôi trả hết nợ và kiếm đủ sống, không đến nỗi thiếu thốn.

Quy tắc trăm bước của Chaliapine là quy tắc vàng. Ai cũng có thể thấy sự hữu ích của nó mà làm theo. Có thể cái đích ta nhắm đến còn xa thăm thẳm, nhưng chỉ chưa đầy trăm bước nữa là “tới đại lộ 6”. Cứ từng chặng một như thế, chúng ta không chỉ đến được đích, mà trên đường đi còn có thể tận hưởng nhiều niềm vui.