Tại sao cá sấu lại chảy nước mắt?

Theo truyền thuyết, cá sấu hung dữ khi nuốt những con vật nhỏ bé thường chảy ra “những giọt nước mắt bi thương”. Vì vậy, từ xưa đã có câu ngạn ngữ quen thuộc “nước mắt cá sấu”, thường dùng để mỉa mai những kẻ giả dối.

Cá sấu quả thật có thể “chảy nước mắt”, thậm chí “nước mắt” còn khá nhiều. Nhưng đó chỉ là một hiện tượng tự nhiên, không phải vì nó đau khổ hay thương xót, mà là do cơ thể đang bài tiết lượng muối thừa.

Thận là cơ quan bài tiết của động vật, nhưng chức năng bài tiết của thận cá sấu không hoàn chỉnh lắm. Lượng muối thừa trong cơ thể phải nhờ một tuyến muối đặc biệt thải ra ngoài. Tuyến muối của cá sấu lại nằm gần mắt, nên mỗi khi cá sấu nuốt mồi, ở khóe mắt sẽ chảy ra một ít nước muối. Vì vậy người ta thường hiểu lầm rằng cá sấu đang rơi những giọt “nước mắt đau khổ”.

Ngoài cá sấu, các nhà khoa học còn phát hiện rùa biển, rắn biển, thằn lằn biển và một số loài chim biển cũng có tuyến muối tương tự. Cấu tạo tuyến muối của những động vật này gần như giống nhau: ở giữa có một ống dẫn, xung quanh là hàng nghìn ống nhỏ đan xen với mạch máu. Chúng tách muối thừa trong máu, rồi đưa ra ngoài cơ thể qua ống dẫn nằm gần mắt. Tuyến muối loại bỏ lượng muối thừa trong nước biển, phần nước còn lại mà động vật nhận được chính là nước ngọt. Vì vậy, tuyến muối được xem như “bộ máy chuyển hóa nước biển thành nước ngọt” tự nhiên của động vật.

Nước biển không thể uống trực tiếp, nên tàu thuyền khi đi biển phải mang theo rất nhiều nước ngọt. Điều này làm giảm trọng tải hữu ích của tàu. Nếu đặt trên tàu một thiết bị chuyển hóa nước biển thành nước ngọt thì có thể giảm lượng nước ngọt phải mang theo, nhưng kỹ thuật hiện nay còn phức tạp, chi phí cao và hiệu quả thấp, nên về cơ bản vẫn chưa giải quyết triệt để vấn đề. Vì vậy, người ta đang tìm cách mô phỏng tuyến muối của cá sấu để chế tạo loại máy chuyển hóa nước biển thành nước ngọt có kích thước nhỏ, trọng lượng nhẹ và hiệu quả cao.