Tại sao cây chè lại thích hợp trồng ở vùng có tính axit?
Vùng núi và bán sơn địa của Trung Quốc phần lớn là những vùng đất có tính axit. Lá chè sản xuất ở các nơi này thường có chất lượng rất cao, chẳng hạn như chè “Long Tỉnh” ở Chiết Giang, chè “Đôn Lộc” ở An Huy, chè “Thiết Quan Âm” ở Phúc Kiến, chè “Ngọc Bích” ở Giang Tô… đều là những loại chè nổi tiếng trong và ngoài nước. Vì sao các vùng này có thể sản xuất nhiều loại chè danh tiếng như vậy? Ngoài môi trường khí hậu, điều kiện sinh trưởng và kỹ thuật sản xuất, nguyên nhân còn liên quan đến tính axit của đất.
Đất axit đặc biệt phù hợp với cây chè, trước hết vì cây chè cần môi trường sinh trưởng có tính axit. Theo phân tích hóa học, trong dịch rễ cây chè có chứa nhiều axit hữu cơ như axit citric, axit malic, axit oxalic, axit succinic… Dịch được tạo thành từ các axit hữu cơ này có tính axit khá mạnh và tính kiềm thấp. Nói cách khác, khi cây chè gặp môi trường sinh trưởng có tính axit, dịch tế bào của nó không bị phá hoại. Đây là một trong những nguyên nhân sinh lý quan trọng giúp cây chè thích ứng đặc biệt tốt với đất axit.
Thứ hai, xét về tính chất, đất axit có hai đặc điểm nổi bật:
Một đặc điểm của đất axit là có ion nhôm; tính axit càng mạnh thì ion nhôm càng nhiều. Trong đất trung tính và đất kiềm, do nhôm không thể hòa tan nên hầu như không tồn tại dưới dạng ion nhôm. Đối với thực vật nói chung, nhôm không phải là nguyên tố dinh dưỡng cần thiết, nếu quá nhiều còn có thể gây độc. Đất axit mạnh thường không thích hợp với nhiều loại cây trồng khác, một phần là vì ion nhôm quá nhiều. Nhưng với cây chè thì khác. Theo phân tích hóa học, cây chè khỏe mạnh có thể chứa tới khoảng 1% nhôm, chứng tỏ chè cần đất cung cấp một lượng nhôm nhất định, mà đất axit lại đáp ứng đúng yêu cầu này.
Một đặc điểm khác của đất axit là chứa ít canxi. Canxi là một trong những nguyên tố dinh dưỡng cần thiết cho quá trình sinh trưởng của cây, cây chè cũng không ngoại lệ. Tuy nhiên, lượng canxi cây chè cần không nhiều, vì vậy đất cũng không cần chứa quá nhiều canxi; nếu quá nhiều lại phản tác dụng. Nhìn chung, đất axit có lượng canxi vừa phù hợp với yêu cầu của cây chè, nên đặc biệt thích hợp cho loài cây này.
Ngoài ra, bộ rễ cây chè có những chỗ phình to gọi là “rễ khuẩn”. Rễ khuẩn cũng giống như nốt rễ của thực vật họ đậu, bên trong có vi sinh vật nấm rễ cộng sinh. Mối quan hệ giữa nấm rễ khuẩn và rễ cây chè là quan hệ cộng sinh, hai bên dựa vào nhau và cùng có lợi. Nấm rễ khuẩn hấp thụ nước cùng chất dinh dưỡng trong đất; ngoài phần dùng cho bản thân, phần còn lại được truyền cho cây chè, nhờ đó cải thiện rõ rệt điều kiện nước và dinh dưỡng cho cây. Nhưng nấm rễ khuẩn không tự tạo được hợp chất cacbon, phần lớn hợp chất cacbon cần thiết đều do cây chè cung cấp. Vì có mối quan hệ cộng sinh như vậy, muốn cây chè sinh trưởng tốt thì nấm rễ khuẩn cũng phải sinh trưởng tốt, mà môi trường thích hợp cho loại nấm này lại chính là đất axit. Như vậy, đất axit vừa tạo điều kiện thuận lợi cho cây chè, vừa tạo môi trường lý tưởng cho nấm rễ khuẩn cộng sinh; vì thế không lạ khi cây chè đặc biệt thích nghi với loại đất này.
