Cứ gọi tôi là Ba như ngày trước

Ở phố Ngõ Nghè, Hải Phòng, có một ông già mù cả hai mắt tên là Thuyết. Hồi trẻ, ông từng làm thủy thủ [1] trên nhiều tàu buôn nước ngoài, rồi sau đó làm công trong một hiệu ảnh ở Pháp. Cuối năm 1945, ông già Thuyết trở về nước với một chiếc hòm gỗ, một chiếc ba toong [2] và đôi mắt chỉ còn lòng trắng. Ông đến ở nhờ nhà em gái. Tính ông lầm lì, ít nói; thỉnh thoảng có trò chuyện thì lại nói một mình bằng tiếng Anh, tiếng Pháp. Những lúc ấy, đôi mắt dờ dại của ông nhìn trân trân về phía trước, ông thở dài như đang nhớ tiếc một kỉ niệm xa xôi đã mất. Người trong nhà đều nghĩ ông lẩm cẩm [3].

Nhưng đến năm 1946, từ khi nghe tin Hồ Chủ tịch sang Pháp đàm phán [4] đang trên đường trở về nước bằng tàu biển, tính tình ông già Thuyết bỗng thay đổi hẳn. Ông nói, ông cười, có lúc còn cất tiếng hát vang những bài ca tươi sáng bằng tiếng Pháp, tiếng Anh.

Buổi sáng hôm ấy, nghe tin con tàu chở Bác đã về, nhân dân Hải Phòng náo nức chuẩn bị đi đón Bác. Ông già Thuyết cũng vội lôi từ đáy chiếc hòm gỗ ra một bộ quần áo dạ mà hồi ở Pháp ông thường mặc. Ông xỏ tất, đi giày rất cẩn thận. Người nhà thấy ông mặc đồ dạ giữa lúc trời nóng bức thì bật cười, càng nghĩ ông lẩm cẩm. Nhưng ông chỉ tủm tỉm cười và khe khẽ hát.

Chiều hôm ấy, gần như cả Hải Phòng xuống đường đón Bác. Ông già Thuyết cũng chống gậy ra phố, hòa vào dòng người đông đúc. Đoàn xe đưa Bác về nghỉ tạm tại trường Nữ học [5] ở phố Ngõ Nghè, chỉ cách nhà ông vài trăm mét. Ông gọi đứa cháu bé dẫn mình sang gặp Hồ Chủ tịch. Đứa cháu sửng sốt kêu lên:

– Trời ơi! Ông điên rồi sao? Ông là gì mà lại đòi sang chơi với Hồ Chủ tịch?

– Ông là bạn thân ngày trước với Hồ Chủ tịch.

Ông già Thuyết điềm tĩnh đáp, nhưng đứa bé vẫn lắc đầu quầy quậy:

– Thôi cháu lạy ông! Ông mà lại là bạn thân của Bác Hồ được sao!

Mặc cho mọi người can ngăn, ông già Thuyết vẫn nhất quyết đòi cháu dẫn đi. Cả nhà không thể ngăn được, đành để cháu bé dắt ông đi, nhưng khuyên ông thay bộ quần áo dạ nóng bức bằng bộ khác. Ông nói:

– Ngày xưa, ở chung với Cụ Hồ, tao thường mặc bộ này.

Cháu bé dắt ông đến trước cửa trường Nữ học nhưng rụt rè không dám vào. Hai anh bộ đội gác cổng ban đầu có vẻ hoài nghi [6], nhưng sau khi hỏi chuyện và thấy vẻ mặt hiền hậu cùng thái độ kiên quyết của ông già, họ bảo hai ông cháu đứng chờ, rồi một người chạy vào báo cáo. Lát sau, anh bộ đội gác chạy ra vẫy đứa bé dắt ông vào. Vừa đến phòng khách, ông đã thấy Hồ Chủ tịch đứng ở ngưỡng cửa. Bác bước nhanh tới, nắm chặt bàn tay ông già Thuyết và thân mật hỏi:

– Thuyết đấy à? Lâu lắm chúng ta mới lại gặp nhau.

Ông già Thuyết xúc động đến lắp bắp:

– Hồ Chủ…

Nhưng Hồ Chủ tịch ngắt lời ông:

– Đừng xưng hô như thế. Cứ gọi tôi là Ba như ngày trước.

Rồi Người xoa đầu đứa cháu, ân cần dắt ông già Thuyết vào phòng nghỉ của mình.

Nửa giờ sau, Bác lưu luyến tiễn chân ông già Thuyết, người thủy thủ năm xưa từng cùng Bác ở dưới tàu Pháp, người bạn đồng nghiệp [7] từng sống chung với Bác tại một hiệu ảnh ở Paris, một quần chúng cảm tình của Đảng. Bác thân thiết nắm tay bạn và dặn:

– Tôi bây giờ tuy là Chủ tịch một nước nhưng cũng chỉ là tôi tớ của nhân dân mà thôi. Đối với anh, trước sau tôi vẫn là người bạn thân. Anh nên thường xuyên viết thư cho tôi.

[1] Thủy thủ: người chuyên làm công việc chèo lái hoặc điều khiển tàu thuyền hoạt động.

[2] Ba toong: gậy chống, một đầu uốn cong để cầm cho chắc.

[3] Lẩm cẩm: lú lẫn, hay nói hoặc làm những điều không đúng chỗ, không đúng lúc.

[4] Đàm phán: bàn bạc, trao đổi ý kiến để giải quyết vấn đề liên quan giữa hai bên.

[5] Trường Nữ học: trường học dành riêng cho nữ sinh.

[6] Hoài nghi: nghi ngờ, chưa tin là đúng hoặc là thật.

[7] Đồng nghiệp: người cùng làm một nghề.