Tại sao có loài hoa thơm, còn có loài hoa không thơm?
Nói chung, trong mỗi loài hoa đều có thể chứa chất tạo mùi, nhưng không phải tất cả các loài hoa đều có hương thơm. Tại sao lại như vậy? Trước hết, hãy xem mùi thơm của hoa bắt nguồn từ đâu.
Hoa có mùi thơm là do trong hoa có “nhà máy” chế tạo mùi hương, tức là những tế bào chứa tinh dầu. Sản phẩm của nhà máy này là dầu thơm có hương, phát ra từ các ống dẫn dầu. Ở nhiệt độ bình thường, dầu thơm có thể bay hơi và tỏa mùi theo hơi nước, từ đó mùi hương lan ra thu hút con người, vì vậy còn gọi là dầu bay hơi. Do loại dầu này ở mỗi loài hoa khác nhau nên mùi hương cũng khác nhau. Nếu ánh Mặt Trời chiếu càng mạnh, dầu thơm càng dễ bay hơi, hương thơm càng nồng và lan xa hơn. Ngoài ra, một số loài hoa tuy không có tế bào dầu, nhưng các tế bào của chúng trong quá trình trao đổi chất vẫn liên tục tạo ra một số dầu thơm. Lại có những tế bào hoa không trực tiếp tạo dầu thơm, nhưng chứa một loại glucoxit; chất này vốn không thơm, nhưng khi bị men phân giải cũng có thể tỏa mùi thơm.
Vì sao vẫn có một số loài hoa không thơm? Nói đơn giản, vì trong những hoa ấy không có tế bào thơm, cũng không có glucoxit. Khi không có “nhà máy” sản xuất hương thơm thì đương nhiên không thể có sản phẩm thơm.
Các tế bào dầu trong hoa không phải lúc nào cũng thơm. Có loại tạo ra mùi thối, thậm chí rất thối, như cây niễng, cây nam mộc hương, cây hạt dẻ, hoa đại vương... Khi nở, chúng tỏa ra mùi khó ngửi đến mức con người không chịu nổi, thậm chí ong bướm cũng tránh xa.
Tóm lại, hoa thơm hay không thơm là do trong hoa có dầu bay hơi hay không. Còn thơm hay thối là do thành phần trong dầu bay hơi của các loài thực vật khác nhau không giống nhau, vì vậy mùi tỏa ra cũng khác nhau.
Vậy dầu bay hơi hình thành như thế nào và có ý nghĩa sinh lý gì đối với thực vật? Câu hỏi này hiện vẫn chưa thể trả lời đầy đủ. Thông thường, người ta cho rằng dầu bay hơi của thực vật là sản phẩm cuối cùng trong quá trình trao đổi chất; cũng có người cho đó là chất bài tiết trong cơ thể thực vật hoặc chất thải của quá trình sinh lý. Phần lớn các nhà khoa học lại cho rằng nó do chất diệp lục tạo ra trong quá trình quang hợp. Khi cây còn non, chất này phân bố trong toàn thân; cùng với sự phát triển của cây, nó tích trữ ở những bộ phận khác nhau tùy theo đặc tính sinh lý của từng loài. Có loài tập trung trong cọng và lá như bạc hà, rau cần, cỏ thơm; có loài trữ trong thân như gỗ đàn hương; có loài trữ trong vỏ như nguyệt quế, cây hậu phát; có loài trữ ở bộ phận dưới đất như gừng; có loài trữ trong quả như cam, quýt, hồi, chanh. Nói chung, dầu bay hơi phần lớn tích trữ trong cánh hoa.
Trên thực tế, dầu bay hơi trong thực vật có những tác dụng nhất định. Rõ ràng nhất là nhờ mùi hương, hoa thu hút côn trùng truyền phấn từ xa, giúp cây sinh sôi nảy nở. Ngoài ra, dầu bay hơi có thể làm giảm sự bốc hơi nước, hoặc dùng mùi thơm để gây hại cho một số thực vật ở gần, qua đó bảo vệ chính mình.
