Tại sao lươn cái lại biến thành lươn đực?

Khi mổ lươn, người ta thường thấy những con lươn nhỏ, thân mịn có trứng, còn những con lươn to và thô ráp lại không có trứng. Nguyên nhân là gì?

Đó là vì sự phân biệt đực cái ở lươn khác với nhiều loài cá khác. Ở đa số loài, trong cơ thể con cái có buồng trứng, còn con đực có túi tinh trùng. Từ nhỏ đến lớn, sự khác biệt giới tính này tương đối ổn định. Nhưng lươn thì không như vậy. Lươn con khi sinh ra đều có buồng trứng và có thể xem tất cả chúng ban đầu đều là lươn cái.

Khi lươn con trưởng thành và đã đẻ trứng, bên trong buồng trứng dần xảy ra biến đổi. Những tổ chức trước kia sản xuất tế bào trứng chuyển hóa thành túi tinh để sản xuất tinh trùng.

Những con lươn từng là cái lúc này trở thành lươn đực có khả năng phóng tinh. Trong khoa học, hiện tượng này được gọi là “chuyển ngược giới tính”. Đây không phải là biến dị của một cá thể riêng lẻ, mà là quy luật phát triển nòi giống và là đặc tính của loài lươn. Vì vậy, người ta thường thấy những con lươn to, thô là lươn đực. Có thể có người thắc mắc: nếu lươn cái biến thành lươn đực thì thế hệ sau sinh ra bằng cách nào? Thì ra, những con lươn con mới sinh ban đầu đều là cái, sau khi trưởng thành sẽ thực hiện lần sinh sản đầu tiên trong đời bằng cách đẻ trứng.

Sau khi đẻ trứng, lươn sẽ đổi giới tính; chưa đầy một năm sau, chúng trở thành lươn đực và giao phối với lươn cái của thế hệ sau để duy trì nòi giống. Mỗi năm đều có một lứa lươn cái đẻ trứng và mỗi năm cũng có một lứa lươn cái mới ra đời. Nhờ vậy, họ nhà lươn mới có thể bảo tồn nòi giống.

Kiểu chuyển đổi giới tính của lươn rất hiếm gặp ở các loài động vật khác. Dù một số loài cũng có hiện tượng thay đổi giới tính, đó thường chỉ là hiện tượng cá thể.

Trong các loài cá, chỉ riêng lươn có hiện tượng chuyển giới tính kiểu này. Một số loài cá khác lại có hiện tượng lưỡng tính, ví dụ cá bướm. Chúng có hai tuyến sinh sản, có thể một bên là đực, một bên là cái, hoặc một bên hay cả hai bên đều có tuyến sinh sản đực và cái.

Một số loài cá lưỡng tính còn có thể tự thụ tinh, tức trứng của chính chúng kết hợp với tinh trùng do chính chúng phóng ra để phát triển thành thế hệ sau. Cá thu cũng có hiện tượng lưỡng tính; trong túi tinh của cá đực đôi khi có thể thấy cả sự xuất hiện của trứng.