Mắt của “cá bốn mắt” đặc biệt như thế nào?

Khi bơi trong bể, nếu chúng ta ngập đầu xuống nước và cố mở mắt nhìn xung quanh, mọi thứ thường trở nên mờ nhòe. Chỉ cần suy đoán đơn giản cũng có thể hiểu rằng một con cá thích nghi với đời sống dưới nước sẽ rất khó quan sát rõ cảnh vật bên ngoài mặt nước. Cấu tạo mắt cá và mắt người không giống nhau: cá nhìn tốt trong nước, còn mắt người thích hợp hơn với môi trường trên cạn.

Điều con người không ngờ là ở một số con sông nhiệt đới thuộc châu Mĩ có loài cá gọi là cá bốn mắt. Tên gọi ấy nghe như nó có bốn con mắt, nhưng thực tế nó chỉ có hai mắt. Điều đặc biệt là mỗi mắt của nó có thị giác kép, vừa giống mắt người vừa giống mắt cá. Mỗi mắt chia thành hai phần trên và dưới, mỗi phần có khoảng nhìn riêng, giữa chúng có một lớp ngăn. Phần thủy tinh thể phía trên nối với đồng tử ở phía lưng, nằm trên mặt nước và gần giống mắt người, nhờ sự bù trừ khúc xạ mà có thể nhìn thế giới trong không khí. Phần thủy tinh thể phía dưới nối với đồng tử ở mặt bụng, nằm dưới nước, trở thành kiểu mắt cá điển hình để quan sát thế giới dưới nước. Nhờ đó, cá bốn mắt vừa có thể nhảy lên khỏi mặt nước bắt côn trùng bay, vừa có thể bơi dưới nước bắt động vật nhỏ và tránh nguy hiểm. Hệ thần kinh thị giác khỏe nối mắt với hệ thần kinh trung ương giúp nó ngay cả trong đêm tối dưới ánh trăng cũng vẫn nhìn thấy vật thể.

Gần khu vực cửa sông Amazon của Braxin, người ta có thể thấy từng đàn cá bốn mắt bơi ở vùng nước cạn để tìm mồi như động vật giáp xác, côn trùng và tảo. Khi ở mặt nước, chúng lúc lặn lúc nổi, đôi khi còn vọt lên khỏi mặt nước để bắt côn trùng đang bay, trông như đang biểu diễn.

Theo nghiên cứu của các nhà khoa học, dù cá bốn mắt có thị giác kép, nó vẫn chủ yếu dựa vào phần thị giác trên không để nhìn xa.