Vì sao bình minh và hoàng hôn, Mặt trời trông to hơn?

Mặt trăng quay quanh quỹ đạo của Trái đất, còn Trái đất quay quanh Mặt trời. Khoảng cách giữa Trái đất và hai thiên thể này từ sáng đến tối hầu như không thay đổi. Thế nhưng có lúc ta thấy Mặt trời hoặc Mặt trăng to như cái nia, có lúc lại chỉ nhỏ như quả bưởi. Vì sao vậy? Lý do là trong những điều kiện nhất định, mắt người rất dễ sinh ra ảo giác. Hãy xét hai ví dụ:

(1) Khi ta đặt một vật ở giữa các vật khác nhỏ hơn, ta sẽ thấy nó có vẻ to hơn bình thường. Ngược lại, nếu đặt nó giữa các vật lớn hơn, ta lại thấy nó như nhỏ đi. Hình 1: vòng tròn nhỏ ở giữa bên phải trông có vẻ lớn hơn vòng tròn ở bên trái, mặc dù chúng có kích thước bằng nhau. (2) Hiện tượng ảo giác quang học, còn gọi là tác dụng thấu quang. Hình 2: hình tròn màu trắng trông có vẻ to hơn hình tròn màu đen, dù thực tế chúng bằng nhau. Kết hợp hai ví dụ trên, ta có thể giải thích hiện tượng Mặt trời và Mặt trăng dường như thay đổi kích thước như sau:

Khi Mặt trời và Mặt trăng mới mọc hoặc sắp lặn, phía đường chân trời chỉ có một khoảng không nhỏ. Gần đó lại có núi đồi, cây cối, nhà cửa hoặc các vật thể khác. Mắt chúng ta tự nhiên so sánh Mặt trời hoặc Mặt trăng với những vật ấy, nên có cảm giác chúng to hẳn ra. Nhưng khi chúng lên tới đỉnh đầu, bầu trời bao la không có vật nào làm mốc so sánh, ta lại thấy chúng nhỏ hơn.

Mặt khác, khi Mặt trời hoặc Mặt trăng mới mọc hoặc sắp lặn, bốn phía đều mờ tối, khiến ta có cảm giác chúng sáng hơn, giống như ví dụ hình tròn trắng trên nền đen. Khi đó, mắt ta cũng dễ cảm thấy chúng to hơn.