Nước làm cân bình nhiệt

Mặt biển xích đạo mênh mông có tính chất rất khác so với lục địa. Nó có khả năng dẫn truyền nhiệt lượng của Mặt trời xuống tận các lớp nước sâu. Đồng thời, khi nước biển bốc hơi, quá trình này cũng tiêu hao khá nhiều nhiệt lượng Mặt trời. Mặt khác, nước biển có nhiệt dung riêng rất lớn, nên nhiệt độ nước tăng chậm hơn nhiều so với đất liền. Khi 1 cm3 nước nhận được 4,18 jun nhiệt lượng, tức 1 calo, nước chỉ tăng thêm 1 độ C; trong khi 1 cm3 đất hấp thu chừng ấy nhiệt lượng thì nhiệt độ có thể tăng thêm 2 - 2,5 độ C. Vì vậy, vào mùa hè, nhiệt độ mặt biển tại xích đạo không bao giờ tăng đột ngột. Tình hình ở các sa mạc thì hoàn toàn ngược lại. Ở sa mạc rất hiếm thực vật, nước lại càng “cực quý”, gần như chỉ có cát trắng. Do nhiệt dung của cát nhỏ, cát nóng lên rất nhanh khi hấp thụ nhiệt, nhưng lại không truyền được lượng nhiệt ấy xuống sâu vì khả năng dẫn nhiệt rất kém. Vì thế, dù lớp cát bề mặt đã nóng rẫy, lớp cát bên dưới vẫn lạnh như băng.

Mặt khác, đất sa mạc hầu như thiếu hẳn tác dụng bốc hơi nước để tiêu hao nhiệt như ở biển. Vì vậy, khi Mặt trời xuất hiện trên đường chân trời, nhiệt độ trên sa mạc liên tục tăng lên; đến giữa trưa, mặt đất gần như bị nung nóng như lửa đốt.

Một nguyên nhân khác là ở vùng xích đạo, mây và mưa cũng nhiều hơn hẳn vùng sa mạc. Vùng xích đạo thường có mưa vào buổi chiều, nhờ vậy nhiệt độ buổi chiều không thể tăng quá cao. Còn tại sa mạc, trời thường nắng, rất hiếm ngày mưa. Từ sáng sớm đến chiều tối, Mặt trời vẫn không ngừng tỏa hơi nóng xuống sa mạc, khiến nhiệt độ nơi đây vào buổi chiều cũng tăng rất cao. Đó là lý do vì sao vùng xích đạo không phải là nơi nóng nhất Trái đất.