Quà sinh nhật
[Chú thích: Câu chuyện này được viết vào năm 1969, khi nạn phân biệt chủng tộc ở Mỹ vẫn chưa được cải thiện.]
Sau khi con trai tôi học lớp một được một tuần, thằng bé về nhà báo rằng Roger, học sinh người Mỹ gốc Phi duy nhất trong lớp, là bạn chơi ngoài sân của nó. Tôi nuốt nước bọt rồi nói:
– Hay nhỉ! Vậy con sẽ chơi với bạn ấy bao lâu nữa trước khi có đứa khác thay con chơi với bạn ấy?
– Ồ, con sẽ chơi với bạn ấy mãi mãi, mẹ ạ! – Mike trả lời tôi.
Một tuần sau, tôi lại nghe tin Mike rủ Roger ngồi chung bàn học với mình.
Nếu bạn không sinh ra và lớn lên ở tận miền Nam nước Mỹ xa xôi như tôi, bạn sẽ không thể hiểu những tin ấy khiến tôi bối rối đến mức nào. Tôi lập tức hẹn gặp giáo viên của con trai mình.
Cô giáo đón tôi bằng đôi mắt mệt mỏi và đầy hoài nghi. Cô nói:
– Thưa bà, tôi cho rằng bà cũng muốn con trai mình được ngồi với một học sinh khác, phải không ạ? Xin bà vui lòng chờ một lát. Tôi còn một cuộc hẹn với một phụ huynh khác, và bà ấy đang đến kìa.
Vừa lúc ấy, tôi nhìn thấy một phụ nữ trạc tuổi tôi bước tới. Tim tôi bỗng đập mạnh, vì tôi đoán chắc bà ấy là mẹ của Roger. Ở bà toát lên vẻ trầm lặng, hết sức đĩnh đạc của một người phụ nữ có phẩm cách, nhưng điều đó cũng không che giấu được nỗi lo lắng trong giọng nói:
– Cháu Roger thế nào rồi, thưa cô? Tôi mong rằng con tôi vẫn hòa thuận với những đứa trẻ khác. Nếu không phải vậy, xin cô cho tôi biết.
Bà ngập ngừng rồi tự hỏi:
– Cháu có làm điều gì khiến cô phiền lòng không? Ý tôi là việc cháu phải đổi chỗ ngồi nhiều lần quá.
Tôi cảm nhận được sự căng thẳng tột độ trong lòng mẹ Roger, bởi chắc hẳn bà đã biết rõ câu trả lời mà mình sợ nghe nhất. Nhưng tôi thấy tự hào về cô giáo lớp một ấy khi nghe cô dịu dàng đáp:
– Không có đâu, thưa bà. Cháu Roger không làm gì khiến tôi phải phiền lòng cả. Chẳng qua trong những tuần đầu tiên, tôi cố gắng đổi chỗ ngồi để cuối cùng em nào cũng tìm được người bạn hợp với mình thôi.
Lúc ấy, tôi mới giới thiệu mình và nói rằng con trai tôi là bạn cùng bàn mới của Roger, rằng tôi hy vọng hai đứa sẽ quý mến nhau. Ngay khi nói ra, tôi biết những lời ấy thật sáo rỗng, bởi tận đáy lòng, tôi chưa thật sự muốn điều đó. Nhưng rõ ràng câu nói ấy đã làm mẹ Roger yên lòng.
Roger đã hai lần mời Mike đến nhà chơi, nhưng lần nào tôi cũng viện cớ để không cho con đi. Rồi một chuyện xảy ra khiến lòng tôi day dứt mãi khi nhớ lại cách cư xử của mình.
Vào ngày sinh nhật tôi, Mike đi học về, tay cầm một tờ giấy lấm lem được gấp vuông vức. Tôi mở ra và nhìn thấy ba bông hoa cùng dòng chữ “Chúc mừng sinh nhật Cô!” được viết nắn nót bằng bút chì ở mặt trong tờ giấy, kèm theo một đồng xu năm xu.
– Roger gửi tặng mẹ đó! – Mike nói – Đó là tiền mua sữa của bạn ấy. Khi con nói hôm nay là sinh nhật mẹ, bạn ấy nhờ con mang về tặng mẹ. Roger nói rằng mẹ cũng là mẹ của bạn ấy, vì mẹ là người mẹ duy nhất đã không yêu cầu bạn ấy phải đổi sang bàn khác.
