Tại sao sấm chớp có thể làm hỏng điện thoại?

Sấm chớp là hiện tượng tự nhiên thường gặp. Theo thống kê, hằng năm Trái Đất có hơn 1,3 tỷ lần sấm chớp, bình quân mỗi giây khoảng 100 lần. Chỉ riêng bán đảo Lôi Châu, Quảng Đông, thời gian có sấm sét đã kéo dài tới bốn tháng. Sấm sét gây tàn phá rất lớn đối với thiết bị điện tử. Trên toàn thế giới, tổn thất kinh tế do sét trực tiếp gây ra là hơn một triệu USD, thương vong hơn năm vạn người. Ảnh hưởng của sét đối với thông tin chủ yếu có mấy loại sau: (1) Thứ nhất, sét trực tiếp đánh trúng đường dây điện thoại và thiết bị, sinh ra điện áp và dòng điện nguy hiểm, gọi là “sét đánh thẳng”. (2) Thứ hai, đám mây tích điện trên bầu trời phóng điện, tạo thành điện áp và dòng điện nguy hiểm cảm ứng trên đường dây điện thoại, gọi là “sét cảm ứng”. (3) Thứ ba, loại sét hòn đường kính 10 - 20 cm có thể bay theo gió, có thể co dẹt lại để chui qua khe cửa, gây sự cố sét đánh. Chúng ta đều biết sét rất dễ đánh trúng những vật thể cao vọt lên. Đường dây điện thoại ngoài trời thường cao hơn mặt đất, lại có tính dẫn điện cao, nên dễ bị sét đánh. Cáp điện chôn dưới đất cũng có thể bị sét phá hoại. Khi sét phóng qua lớp đất gần nơi chôn cáp, nó có thể phá hỏng lớp cách điện của đường cáp khiến sét phóng tới dây cáp. Nếu gần đường cáp có cây cối, dòng điện của sét cũng có thể truyền qua gốc và rễ cây đến thẳng đường cáp, làm hỏng cáp. Vì vậy, người ta lắp thiết bị chống sét cho cột điện, trạm điện thoại và thiết bị điện thoại để phòng chống sét.

Lắp cột thu lôi rồi có phải sẽ không bị sét đánh không? Thực ra không phải vậy. Tác dụng của cột thu lôi không phải là tránh sét, mà là dẫn sét xuống đất để bảo vệ an toàn cho người và thiết bị điện. Vì vậy, cột thu lôi chỉ có tác dụng phòng chống sét đánh thẳng, không có tác dụng đối với sét cảm ứng và sét hòn. Do đầu mút của cột thu lôi có tác dụng dẫn điện, trong quá trình dẫn điện xuống đất còn có thể sinh ra điện từ trường cảm ứng rất mạnh. Nếu thiết bị và đường dây điện thoại nằm trong vùng từ trường ấy, chúng sẽ trở thành đường dẫn lý tưởng cho dòng điện cảm ứng. Hơn nữa, nếu hệ thống tiếp đất của cột thu lôi không tốt, dòng điện không thể chạy vào lòng đất, thì các thiết bị chống sét trên thiết bị điện thoại, đường dây điện thoại và dây sắt trong công trình kiến trúc cũng có thể trở thành đường chạy của sét, từ đó gây sự cố sét đánh. Ngoài ra, điện trở dây đất của cột thu lôi rất nhỏ; dưới tác động của điện áp xung kích do sóng điện sét, trên cột thu lôi sẽ sinh ra điện áp rất lớn. Khi con người hoặc thiết bị khác ở gần nó, điện áp cảm ứng này có thể phóng điện, gây thương vong cho người và làm hỏng thiết bị. Để bảo đảm an toàn cho người và thiết bị điện, ở vùng có nhiều sấm sét vào mùa giông bão, cần lắp đặt thiết bị tránh sét cho thiết bị điện thoại và chôn đường tiếp đất đúng kỹ thuật. Khi có sấm sét, cần ngừng ngay việc sử dụng đồ điện gia đình, rút phích điện và ngắt dây anten. Không dùng điện thoại và nước máy, đồng thời rời xa cửa để phòng sét bay vào, gây nguy hiểm.