Sương mù được hình thành như thế nào?
Vào những ngày mùa đông giá lạnh, thỉnh thoảng gió thổi nhẹ, trăng sao sáng vằng vặc. Gần về sáng, mở cửa sổ nhìn ra ngoài, bạn thấy mái nhà, đồng cỏ đều phủ một màu trắng như tuyết. Nếu tỉ mỉ lật tấm ngói lên, có thể còn phát hiện dưới tấm ngói cũng có lớp sương trắng.
Lật lại cuốn lịch, ta thấy mỗi năm vào hạ tuần tháng 10 luôn có tiết “sương giáng”. Ta từng nhìn thấy tuyết rơi, cũng nhìn thấy mưa rơi, nhưng có ai từng nhìn thấy sương rơi chưa? Sương có phải từ trên trời rơi xuống không? Ban ngày, mặt đất chịu sự chiếu xạ của ánh sáng Mặt trời, nhiệt độ luôn cao hơn một chút, nước trên mặt đất không ngừng bốc hơi, khiến lớp không khí tiếp giáp gần mặt đất luôn có một lượng hơi nước nhất định. Vào những đêm cuối thu, đêm đông và đầu mùa xuân, không khí rất lạnh, đặc biệt là những đêm không mây, không gió. Lớp không khí lạnh sát mặt đất hơn, khi tiếp xúc với vật thể lạnh ở mức dưới 0 độ C, một phần hơi nước trong đó sẽ ngưng đọng lại thành hạt băng trên vật thể. Đây chính là sương. Sương là sự ngưng đọng của hơi nước gần mặt đất, không phải từ trên trời rơi xuống. Do vậy, ở bất cứ nơi nào, chỉ cần có điều kiện ngưng kết là sương liền hình thành. Đôi khi chúng ta có thể tìm thấy dấu tích của hạt sương ở bên dưới tấm ngói hoặc dưới tảng đá.
Sương chắc chắn không phải từ trên trời rơi xuống, vậy cách nói “sương giáng” cũng nên được hiểu lại cho chính xác hơn. Thế nhưng tên gọi của tiết mùa này đã được truyền lại từ hàng ngàn năm và trở thành thói quen; chỉ cần chúng ta hiểu được ý nghĩa đích thực thì không sửa cũng không sao.
Các loại vật thể ở ngoài trời mùa lạnh có điều kiện ngưng tụ không giống nhau. Đồ sắt do giữ nhiệt ít, sau khi khuếch tán nhiệt lượng dễ bị lạnh, nên dễ hình thành sương. Ở cây cầu gỗ, do trên dưới hai bên đều có thể khuếch tán nhiệt lượng, lại được mặt nước cung cấp đủ hơi nước, nên có câu thơ rằng “nhân tích bản kiểu sương”. Mái ngói có khe hở, khả năng cách nhiệt giữa các bộ phận tốt; chỉ trong chốc lát nó đã lạnh đi, còn nhiệt lượng nơi khác khó truyền bù cho nó, vì vậy sương có thể dần dần ngưng đọng trên mặt ngói. Trên mặt đất, hai mặt lá cỏ đều có thể khuếch tán nhiệt lượng, lá cỏ lại mỏng, dễ bị lạnh, nên có thể xuất hiện sương. Trên bề mặt những ruộng cây, do khó nhận được sự bù nhiệt từ dưới mặt đất, nên chúng dễ tạo sương hơn so với bề mặt đất. Điều kiện ngưng kết khác nhau nên thời điểm xuất hiện sương ở từng nơi cũng không giống nhau.
