Sương muối hình thành như thế nào?

Những đêm giá rét, bầu trời đầy trăng sao, không hề có gió lay động ngọn lá. Sáng dậy ra ngoài cửa, ta thấy trên ngọn cỏ, mái nhà, thậm chí cả mặt dưới viên ngói đều phủ đầy sương muối trắng muốt. Người ta gọi tiết đó là “sương giáng”, nghĩa là “sương muối rơi”. Nhưng thật ra, chưa ai thấy sương muối “rơi” bao giờ. Giở quyển lịch ra xem, hằng năm vào khoảng hạ tuần tháng 10 luôn có một tiết gọi là “sương giáng”.

Ban ngày, mặt đất nhận ánh sáng Mặt trời, nhiệt độ tăng cao hơn, làm nước ở đó không ngừng bốc hơi, khiến lớp không khí sát mặt đất lúc nào cũng có một lượng hơi nước nhất định.

Sang cuối thu, mùa đông và đầu mùa xuân, vào những đêm thời tiết rất giá rét, nhất là những đêm không có mây, không có gió, khí lạnh đọng lại sát mặt đất. Khi nó tiếp xúc với những vật thể có nhiệt độ dưới 0 độ C, một phần hơi nước sẽ bám vào bề mặt vật thể đó và ngưng kết thành những tinh thể băng nhỏ. Đó chính là sương muối.

Vì sương muối là hơi nước sát mặt đất ngưng kết thành các tinh thể băng nhỏ, nên nó không thể từ trên trời rơi xuống. Khi ấy, ở bất cứ nơi nào, chỉ cần đủ điều kiện, nó sẽ ngưng kết lại tại đó. Vì vậy, đôi khi chúng ta có thể phát hiện sương muối đọng ở cả mặt dưới viên ngói hoặc hòn gạch. Có lẽ từ “sương giáng” cũng cần được hiểu cho chính xác hơn. Nhưng vì tên gọi này đã được dùng quen và truyền từ bao đời nay, nên để nguyên cũng chẳng sao, miễn là hiểu đúng nguyên lý tạo ra nó.

Không phải chỗ nào cũng có sương muối. Đối với các vật thể để ngoài trời trong đêm giá rét, mỗi loại lại có điều kiện ngưng kết sương muối khác nhau. Chẳng hạn như đồ sắt, do tỉ nhiệt thấp, sau khi khuếch tán nhiệt lượng rất dễ trở nên lạnh giá nên dễ xuất hiện sương muối.

Gạch ngói có nhiều lỗ xốp nhỏ, sự cách nhiệt giữa các bộ phận của chúng rất tốt. Một khi đã bị lạnh, chúng khó nóng lên bởi nhiệt từ chỗ khác truyền tới. Trong thời tiết giá rét, đây cũng là vật dễ đọng sương muối. Lá cỏ cây vì mỏng, lại có cả hai mặt cùng tản nhiệt nên cũng dễ bị lạnh và có đủ điều kiện để xuất hiện sương muối. Đất ruộng đã cày tơi so với đất chưa được cày, do độ dẫn nhiệt khác nhau, nên điều kiện ngưng kết sương muối cũng khác nhau. Vì thế, sương muối thường xuất hiện ở những chỗ đã được cày trước, rồi sau đó mới có ở những chỗ chưa được cày.