Vì sao Tây Á trở thành khu vực dầu mỏ quan trọng nhất trên thế giới?

Tây Á là cách gọi ngắn của miền Tây châu Á, còn được gọi là Trung Đông. Diện tích khu vực này không quá lớn, nhưng lại là vùng sản xuất dầu mỏ chủ yếu, chiếm khoảng 60% thị trường dầu mỏ thế giới và ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn cung năng lượng cũng như sự phát triển kinh tế của nhiều quốc gia. Sản lượng và giá dầu mỏ Tây Á tăng hay giảm thường trở thành một trong những yếu tố gây biến động trên thế giới.

Tây Á trở thành vùng sản xuất dầu mỏ quan trọng của thế giới vì trữ lượng lớn, điều kiện khai thác thuận lợi và chất lượng dầu ở đó đều tốt.

Tổng trữ lượng dầu mỏ Tây Á chiếm khoảng 60% thế giới. Trong sáu nước dầu mỏ lớn nhất toàn cầu, Tây Á có tới bốn nước. Muốn hiểu vì sao dầu mỏ ở Tây Á lại nhiều như vậy, trước hết cần tìm hiểu lịch sử diễn biến địa chất và cấu tạo địa chất của khu vực này.

Dầu mỏ do xác sinh vật cổ đại biến thành. Trong các bồn địa biển cạn và hồ ở những niên đại địa chất nhất định, xác của cổ sinh vật, đặc biệt là sinh vật phù du, bị bùn cát do sông ngòi mang tới chôn vùi. Nếu chúng bị vùi lấp lâu dài, các lớp trầm tích tiếp tục dày lên, sẽ hình thành môi trường hoàn nguyên rất tốt. Dưới tác dụng của áp suất và nhiệt độ cao, cùng với sự tham gia của vi khuẩn yếm khí, các chất hữu cơ không ngừng tách ra oxy, hyđro, cacbon rồi tập trung lại, dần biến thành dầu mỏ.

Theo cách giải thích của thuyết lục địa trôi dạt, Tây Á từng là một phần của Địa Trung Hải cổ. Sau nhiều lần biển đổi thành đất liền rồi đất liền lại thành biển, phạm vi Địa Trung Hải cổ dần thu hẹp. Hai dòng sông Tigrit (Tigris) và Ơphrat (Euphrates) liên tục mang theo bùn cát, làm diện tích vịnh Ba Tư (Pécxích) ngày càng nhỏ lại. Khu vực biển cạn lấy vịnh Ba Tư làm trung tâm là một bồn địa cổ, chủ yếu có vận động nâng lên, còn vận động uốn nếp diễn ra rất chậm. Vận động dâng lên tạo thành tầng trầm tích dày 4000 - 12.000 m. Xét về cấu tạo, vì nếp uốn không quá mạnh nên hình thành những cấu tạo vòng cung nhô lên hoặc các sườn dốc đơn giản; những cấu tạo này rất thuận lợi cho việc tích trữ dầu. Chẳng hạn, cấu tạo sườn dốc Shatejawa nổi tiếng dài 240 km, rộng 35 km. Chính tại đó đã hình thành mỏ dầu Jawa nổi tiếng thế giới, có trữ lượng 10 tỉ tấn.

Miền nam vịnh Ba Tư chủ yếu hình thành từ đá sỏi đại Trung sinh và đá mang tính axit, có tỉ lệ lỗ rỗng rất cao; còn các mỏ dầu phía bắc hình thành trong đá vôi thuộc kỷ đệ tam gần đây, nơi có rất nhiều khe nứt.

Tổng hợp lại, điều kiện địa lý ở vùng vĩ độ thấp tạo nên quần thể sinh vật phong phú; biển cạn rộng và lượng bùn cát lớn do hệ thống lưỡng hà mang tới đã hình thành môi trường hoàn nguyên tốt. Tầng trầm tích dày, cùng quá trình biến đổi và cấu tạo địa chất lâu dài, tạo nên điều kiện tích trữ dầu rất thuận lợi. Đó là nguyên nhân tự nhiên khiến Tây Á trở thành vùng có trữ lượng dầu phong phú nhất thế giới.

Dầu mỏ Tây Á không chỉ có trữ lượng lớn và tập trung, mà các mỏ còn nằm nông, nhiều nơi có khả năng tự phun rất mạnh. Vì vậy giá trị khai thác lớn và giá thành rẻ.

Chất lượng dầu mỏ Tây Á cũng tốt, ít parafin và có điểm ngưng kết thấp.

Chất lượng tốt, giá rẻ, sản lượng lớn, tất nhiên khiến Tây Á trở thành một vùng dầu mỏ quan trọng của thế giới.

Theo tốc độ khai thác hiện nay, dầu mỏ Tây Á còn có thể khai thác thêm 44 năm, lâu hơn trung bình khoảng 10 năm so với nhiều giếng dầu khác trên thế giới. Vì vậy trong vài chục năm tới, Tây Á chắc chắn vẫn là một trong những trung tâm dầu mỏ lớn của thế giới.