Bác Hồ ở Slum-Lực
Mùa xuân năm 1944, để tránh việc giặc Pháp dồn làng bắt thanh niên, các cán bộ cách mạng ở Pác Bó tổ chức chuyển nhà cửa sang Slum-Lực, lập làng mới giữa vùng núi non trùng điệp. Mọi người cùng sống trong một nhà tập thể.
Mùa đông năm ấy, đồng chí Dương Đại Lâm được giao nhiệm vụ sang Cột Mà đón bốn đồng chí từ nước ngoài trở về. Đúng ngày hẹn, đồng chí Lâm và đồng chí Quốc Bảo mang theo bốn bộ quần áo Nùng lên Cột Mà, vào nhà một người quen ngồi đợi. Thấy bốn người đang đi tới, đồng chí Lâm nhận ngay ra Bác đi trước, liền chạy ra đón. Sau khi nghỉ ngơi, các đồng chí dẫn Bác và ba đồng chí kia về nhà tập thể Slum-Lực.
Thấy Bác trở về trong bộ quần áo Nùng, cả nhà tập thể vui mừng ra đón.
Sáng hôm sau, biết Bác thường dậy sớm, đồng chí Lâm cũng vội trở dậy nhóm lửa. Bác từ trong nhà đi ra, hướng về phía khe nước [1]. Một lát sau, Bác quay lại, đứng dưới thang nhà sàn [2] gọi lên:
– Chú Lâm! Cuốc đâu, lấy Bác mượn bốn cái!
Đồng chí Lâm lấy cuốc đưa xuống. Bác gọi ba đồng chí đi cùng:
– Các cô, các chú ra đây giúp Bác một tay!
Bác chia cho mỗi người một cái cuốc rồi cùng vác lên vai đi. Khe nước mùa đông cạn, nước chỉ còn đọng thành vũng. Bác và các đồng chí cuốc dọn xung quanh, lấy cây rào bến nước lại. Xong việc, Bác quay về nhà, đến dưới sân thì nhấc thử chiếc loỏng [3].
– Nào, các chú thanh niên, giúp một tay!
Mấy người cùng khiêng với Bác nhưng chưa hiểu Bác định làm gì. Bác bảo đặt loỏng xuống bến, rồi dùng bẹ chuối cọ sạch và bắc cho nước chảy vào. Khi nước đầy, Bác gọi mấy cháu nhỏ:
– Nào các cháu, ra đây!
Mấy cháu lớn đã quen Bác, vài cháu nhỏ chưa biết nhưng thấy Bác ân cần và có nhiều người đi cùng nên đều kéo nhau ra bến. Bác nói:
– Cháu nào biết cởi quần áo thì tự cởi, cháu nào chưa biết thì Bác cởi cho.
Bác lần lượt tắm cho từng cháu. Ở nhà tập thể đông người, người lớn bận lo ăn, lo tránh dịch và chống phỉ [4], nên việc chăm nom trẻ nhỏ có phần bị coi nhẹ. Các cháu đông, thiếu ăn, thiếu mặc, người lem luốc, quần áo rách rưới. Tắm xong, các cháu sạch sẽ theo Bác trở lại nhà tập thể. Thấy mấy cháu mặc quần áo quá bẩn, Bác chỉ vào và hỏi:
– Mấy cháu này con của cô chú nào đây? Sao không thay quần áo cho các cháu?
Các bà mẹ thấy Bác chỉ con mình liền vội lấy quần áo thay cho con.
Bé Thần, con đồng chí Lâm, mới hơn một tuổi, đầu bị chốc [5] lở, mủ ứa ra làm tóc bết lại. Bác vừa chữa cho cháu vừa chỉ cách chữa cho vợ chồng đồng chí Lâm. Bác đun siêu nước sôi, để nguội bớt rồi gội đầu cho bé Thần. Sau đó, Bác lấy nước sôi để nguội trộn với gio sạch, gói vào một miếng vải mới và chụp [6] lên đầu cháu. Nước gio ngấm vào vết lở nên xót, bé Thần òa khóc. Bác dỗ:
– Không việc gì! Xót thế mới chóng khỏi, cháu ạ!
Một lát sau, Bác bỏ gio ra, lấy khăn khô bịt đầu cho bé. Hết xót, bé Thần mở mắt nhìn Bác. Bác cười:
– Cứ để khăn thế, cháu nhé! Khi nào đầu khô rồi sẽ khỏi.
Mấy hôm sau, đầu bé Thần đã khô và dần khỏi hẳn.
Nhìn các cháu gầy yếu và nhà cửa bừa bộn, Bác phê bình:
– Các cô, các chú còn tuổi thanh niên mà không biết giữ vệ sinh, để sinh bệnh tật làm khổ các cháu. Đã mắc bệnh rồi lại không biết cách chữa, khiến các cháu không lớn được.
Xong công việc, Bác lên giường uống nước và đọc sách. Bếp tập thể nấu cháo, bưng lên mời Bác một bát. Trong bát cháo có quả trứng gà. Bác chỉ bát cháo và hỏi:
– Ở đây mỗi ngày ăn mấy bữa, chú?
Đồng chí Lâm thưa:
– Thưa Bác, thanh niên ăn ngày hai bữa, các cụ già và cháu nhỏ thì sáng có thêm bát cháo ạ!
Bác lại hỏi:
– Thế bát nào cũng có trứng gà à?
Đồng chí Lâm thật thà:
– Dạ không ạ! Thấy Bác mệt nên tập thể dành trứng bồi dưỡng Bác cho chóng lại sức ạ!
Bác nói:
– Sao các chú làm thế? Lúc này có ai là con người đặc biệt, ăn chế độ đặc biệt đâu? Tôi còn ở đây lâu. Lần sau các chú không được làm như vậy nữa. Tôi cũng ăn hai bữa như các cô, các chú thanh niên thôi!
Nói xong, Bác bưng bát cháo sang giường cụ cố sinh ra ông nội đồng chí Lâm.
– Mời cụ ăn bát cháo này. Cụ sống đã gần thế kỷ rồi!
Thấy vậy, các đồng chí trong nhà tập thể vừa cảm động vừa thương Bác. Tập thể mong chờ Bác trở về và đau lòng khi thấy Bác gầy yếu hơn trước. Mọi người sẵn sàng dành phần ưu tiên [7] cho Bác, vậy mà Bác không nhận, tự coi mình như một thanh niên trong tập thể. Cụ cố lắc đầu từ chối:
– Đồng chí ăn đi, tôi đã có rồi!
Bác vẫn nói:
– Không, tôi không ăn đâu, mời cụ! Tôi quen ăn ngày hai bữa rồi!
Cụ cố cảm động:
– Đồng chí tốt bụng quá!
Bác quay lại chỗ cũ làm việc. Từ đó, Bác ăn cơm như anh em thanh niên trong nhà tập thể.
[1] Khe nước: đường nước chảy từ trong núi ra.
[2] Nhà sàn: nhà có sàn cao bằng gỗ hoặc tre để ở, vừa chống ẩm thấp, vừa phòng thú dữ ở miền rừng núi.
[3] Loỏng: một loại chảo to dùng để chứa nước.
[4] Phỉ: giặc cướp.
[5] Chốc: bệnh lở da đầu.
[6] Chụp: trùm.
[7] Ưu tiên: quyền được hưởng, được dùng trước người khác theo một tiêu chuẩn đặc biệt.
