Chim, nỗi kinh hoàng của... máy bay phản lực

Ngày 04/10/1960, một chiếc máy bay chở khách dùng động cơ tua-bin phản lực của Mỹ sau khi cất cánh từ Boston không lâu thì bất ngờ bị hỏng 3 trong số 4 động cơ. Máy bay mất thăng bằng, đâm đầu xuống một hồ nước gần sân bay, khiến 62 người tử nạn. Tai nạn thảm khốc ấy bắt đầu từ một đàn chim sáo.

Thì ra, đàn chim đã va vào máy bay, và một vài con trong số đó lọt vào cửa hút của 3 động cơ tua-bin. Đây là sự cố nghiêm trọng nhất trong lịch sử máy bay rơi do chim gây ra. Theo thống kê của Mỹ, từ năm 1965 đến nay, trung bình mỗi năm có trên 350 vụ va chạm với chim gây thiệt hại, khiến nhân viên trên máy bay bị thương hoặc làm máy bay hư hỏng. Tuy vậy, không nên chỉ trách riêng loài chim.

Vì sao chim bay lại có thể “gây khó dễ” cho máy bay phản lực như vậy? Hiện nay, các động cơ dùng trên máy bay phản lực chủ yếu gồm hai loại: động cơ tua-bin phản lực và động cơ tua-bin cánh quạt. Dù là loại nào, chúng cũng phải hút một lượng lớn không khí xung quanh vào bên trong để làm việc. Vì thế, cửa hút không khí của động cơ phải mở rất rộng; khi bay, nó giống như một cái miệng lớn đang nuốt không khí. Nếu đàn chim bay đúng gần tầm hút của động cơ, chúng rất dễ bị cuốn theo luồng không khí vào bên trong.

Tốc độ của máy bay phản lực vốn rất lớn. Chim tuy có thân thể mềm, nhưng khi va chạm ở tốc độ cao lại tạo ra lực phá hoại rất mạnh. Hơn nữa, cấu trúc bên trong động cơ phản lực rất tinh vi. Khi chim va đập vào, dù các chi tiết của động cơ không bị hỏng nghiêm trọng, quá trình làm việc của động cơ vẫn có thể bị ảnh hưởng nặng, thậm chí buộc phải ngừng hoạt động, khiến máy bay mất động lực và có nguy cơ rơi.

Sự uy hiếp của chim đối với máy bay còn thể hiện ở va đập trực tiếp vào vỏ ngoài máy bay. Do máy bay phản lực có tốc độ cao, va chạm kiểu này rất nguy hiểm. Từng xảy ra một sự việc kỳ lạ: một máy bay tiêm kích đang bay với tốc độ 600 km/giờ đã va vào một con chim ưng trên trời. Kết quả là con chim ưng “đột nhập” bất đắc dĩ vào khoang máy bay, làm nhân viên tổ bay hôn mê, mấy giây sau mới tỉnh lại. Tuy nhiên, những va chạm nghiêm trọng như vậy tương đối hiếm.

Số liệu thống kê cho thấy, việc máy bay phản lực va chạm hoặc hút chim vào động cơ xảy ra nhiều nhất ở châu Á, tiếp đến là châu Mỹ và ít nhất ở châu Âu. Hơn nữa, phần lớn các sự kiện này diễn ra ở độ cao dưới 900 m, đặc biệt khu vực dưới 600 m là khoảng không nguy hiểm nhất. Điều đó cho thấy vấn đề chủ yếu xuất hiện khi máy bay cất cánh và hạ cánh.

Hiện nay, người ta giải quyết vấn đề này bằng nhiều cách. Một mặt là xua đuổi chim, chẳng hạn dùng bù nhìn chuyển động, bắn súng để đuổi chim gần sân bay trong quá trình máy bay cất cánh hoặc hạ cánh. Người ta cũng có thể dùng loa phát âm đặc biệt trước khi máy bay cất, hạ cánh, hoặc đặt một số tiêu bản chim chết trên sân bay để khiến chim sợ hãi bay đi.

Ngoài ra, phi công cũng được nhắc nhở bay vòng tránh những nơi chim tập trung. Người ta còn lợi dụng kỹ thuật điện tử hiện đại và rađa, đặt các hệ thống giám sát tầm xa để cảnh báo máy bay đang trên đường bay tránh xa đàn chim. Đồng thời, việc cải tiến kết cấu máy bay và động cơ để khi có va chạm với chim vẫn không gây tai nạn mới là giải pháp căn bản hơn.