Đánh nhau bằng gậy

Trong một tiết học của sinh viên trường mỹ thuật, vị giáo sư đưa cả lớp xem bức tranh mô tả thân phận con người của Goya, họa sĩ nổi tiếng người Tây Ban Nha. Bức tranh ấy có tên là “Đánh nhau bằng gậy”.

Trong tranh, Goya vẽ hai người nông dân đang xô xát. Mỗi người cầm trên tay một chiếc dùi cui sần sùi. Một người giơ dùi cui để che mặt. Nền trời trong xanh không hé lộ điều gì sắp xảy đến; người ta không thể đoán đó là bầu trời trước cơn giông hay một ngày rực sáng.

Cả lớp bắt đầu xôn xao. Ai cũng muốn phát biểu trước. Một sinh viên nói bức tranh diễn tả quy luật bảo tồn của con người:

“Đấu tranh để bảo toàn sinh mạng”.

Một sinh viên khác nói:

“Bức tranh diễn tả mục đích của con người là mưu cầu hạnh phúc, bởi hạnh phúc cũng là một cuộc đấu tranh”.

Một sinh viên khác nữa phân tích:

“Bức tranh muốn nói con người là động vật có lý trí. Chỉ thú vật mới cắn nhau, còn ở đây là thú vật có lý trí nên chúng đánh nhau bằng gậy”.

Vị giáo sư ra hiệu cho cả lớp im lặng rồi yêu cầu sinh viên quan sát thật kỹ thêm một lần nữa. Cả lớp lặng đi. Một lúc lâu sau, ông chậm rãi nói:

“Thoạt nhìn, ai cũng nghĩ đây chỉ là một bức tranh tầm thường như nhiều bức tranh khác. Nhưng có một chi tiết nói lên toàn bộ ý nghĩa của nó: hai người nông dân đang hằm hằm sát khí để loại trừ nhau, trong khi cả hai đều đang bị mắc kẹt trong cồn cát. Từng cơn gió thổi tới, cát bụi phủ dần lên họ quá đầu gối mà họ không hề hay biết”.

Giáo sư ngừng lại một lúc rồi nói tiếp:

“Goya muốn cho chúng ta thấy rằng cả hai người nông dân ấy sắp chết. Họ sẽ không chết vì những cú dùi cui giáng vào nhau, mà vì cát bụi đang từ từ chôn vùi họ. Thế nhưng thay vì giúp nhau thoát chết, họ lại cư xử chẳng khác nào thú dữ: họ cắn xé nhau. Bức tranh của Goya phần nào nói lên tình cảnh mà nhân loại đang trải qua. Thay vì giúp nhau vượt qua biết bao tai họa, đói khổ, động đất, khủng bố, chiến tranh, con người lại giành giật và chém giết lẫn nhau”.

Bức tranh ấy có lẽ không chỉ diễn ra ở đâu đó ngoài đời, mà cũng có thể đang diễn ra hằng ngày trong các mối quan hệ của chúng ta với người xung quanh. Cơn cám dỗ muốn thanh toán và loại trừ người khác có thể vẫn đang gặm nhấm trong từng con người.

Một trong những cách tốt đẹp nhất để tiêu diệt kẻ thù chính là biến kẻ thù thành bạn. Ngay giữa cơn quẫn bách và bị đe dọa từ mọi phía, ta hãy biết liên đới để bảo vệ nhau, bảo vệ sự sống và bảo vệ hành tinh này.