Tại sao động vật có thể tồn tại được trong sa mạc?
Trong ấn tượng của chúng ta, sa mạc là vùng đất cằn cỗi, đặc điểm nổi bật nhất là thiếu nước. Ngoài lạc đà được gọi là “con thuyền của sa mạc” nhờ khả năng dự trữ nước đặc biệt, dường như nơi đó khó có sự sống nào tồn tại. Nhưng nếu quan sát kỹ trong sa mạc, ta sẽ phát hiện tuy không có rừng rậm xanh tốt, thực vật ở đây vẫn khá đa dạng, và trong môi trường tưởng như khô cằn ấy vẫn có nhiều động vật sinh sống. Vậy trong điều kiện khắc nghiệt như vậy, chúng tồn tại bằng cách nào?
Hãy thử tìm hiểu sa mạc Namibia nổi tiếng ở Châu Phi để thấy các loài động vật đã thích nghi kiên cường với môi trường sa mạc ra sao.
Động vật muốn tồn tại trong sa mạc ít nhất phải có hai khả năng: một là khả năng di chuyển, vì cát có thể chôn vùi chúng bất cứ lúc nào; hai là khả năng giữ nước, bởi rời khỏi nước thì hầu hết sinh vật đều khó sống. Ở hai phương diện này, thằn lằn là một ví dụ điển hình. Phần trước tứ chi của nó mở rộng thành màng lớn, giúp nâng đỡ cơ thể và di chuyển dễ dàng trên cát. Khi đêm xuống, sương mù bao phủ sa mạc, cơ thể và mắt của thằn lằn tận dụng tối đa khả năng thu gom những giọt sương; chiếc lưỡi dài của nó còn linh hoạt liếm sương quanh mắt, giống như cần gạt nước trên ô tô.
Rắn lao cũng thích nghi với sa mạc theo cách riêng. Ở sa mạc, nó không bò thẳng về phía trước như nhiều loài rắn sống ở môi trường khác. Để tránh bị cát chôn vùi, rắn lao uốn cong cơ thể sang trái, sang phải, tăng diện tích tiếp xúc với cát và hình thành kiểu di chuyển nghiêng đặc biệt. Về khả năng thu nước, thằn lằn đuôi vểnh cũng rất đáng chú ý. Mỗi khi sương bắt đầu xuống, nó bò lên đỉnh cồn cát, quay lưng về phía sương từ Đại Tây Dương thổi tới, vểnh cao đuôi để thân nghiêng sang một bên. Khi sương mù gặp cơ thể lạnh của nó, hơi nước ngưng tụ thành giọt rồi men theo lưng chảy vào miệng, giúp nó tận hưởng nguồn nước quý giá từ xa bay tới.
Tất nhiên, động vật sa mạc không chỉ có những đặc điểm ấy. Mỗi loài đều có phương pháp sinh tồn và khả năng riêng. Có loài sống dựa vào thực vật sa mạc; có loài thường ngày ẩn trong hang cát, khi mưa hoặc sương xuống mới bò lên mặt đất để bổ sung nước. Vì vậy, sa mạc thực ra không phải vùng cấm của sự sống. Cũng giống như Nam Cực, Bắc Cực hay biển sâu, trong những môi trường đặc biệt ấy, sinh vật luôn có cách sống đặc biệt của riêng mình.
