Vì sao gió thổi lên thường có trận to trận nhỏ?
Điều này cần được giải thích từ sự vận động hỗn loạn của không khí.
Bạn hẳn từng chú ý thấy khói bụi từ ống khói thường cuộn lên cao, những giọt sương trong màn sương bị thổi tản ra nhiều phía, còn lá rơi ở góc tường thì xoay tròn theo chiều gió. Tất cả những hiện tượng ấy cho thấy không khí không di chuyển theo một đường thẳng đơn giản, mà vận động không theo quy tắc, tạo thành những vòng xoáy lớn nhỏ khác nhau. Sự chuyển động không đều ấy chính là vận động hỗn loạn của không khí.
Ban đầu, sự vận động này thường hình thành ở nơi không khí tiếp xúc với các vật trên mặt đất. Vì bề mặt Trái đất gồ ghề, không bằng phẳng, các luồng không khí nhỏ khi va chạm với mặt đất không chỉ bị lực ma sát làm giảm tốc độ gió, mà còn phát sinh những chênh lệch, từ đó tạo ra các xoáy không khí lớn nhỏ. Chiếc lá rơi xoay tròn ở góc tường là do luồng không khí trong quá trình chuyển động bị bức tường ngăn lại, buộc phải chuyển hướng về phía rìa tường và tạo thành vòng xoáy hình xoắn ốc. Tương tự, khi gió gặp các vật cản như nhà cao tầng, núi đồi, nó cũng có thể tạo thành nhiều vòng xoáy không khí lớn nhỏ. Những vòng xoáy này còn thường xuất hiện ở nơi mặt đất hấp thụ nhiệt không đều, gây ra đối lưu cục bộ, hoặc ở ranh giới giữa hai luồng không khí có tốc độ và hướng chuyển động khác nhau. Dù sinh ra vì nguyên nhân nào, các vòng xoáy ấy vẫn vừa tiến về phía trước vừa quay tròn theo hướng chính của luồng không khí, đồng thời liên tục quấy nhiễu, biến dạng, kết hợp hoặc khuếch tán. Vì thế, xét trên toàn khối không khí, nó vẫn chuyển động theo một hướng chung; nhưng với từng luồng khí nhỏ, đường đi lại gấp khúc, lúc nhanh lúc chậm, không theo quy luật cố định. Tại một địa điểm nhất định, khi rất nhiều vòng xoáy lớn nhỏ, hình dạng khác nhau lần lượt đi qua, gió sẽ biểu hiện rõ thành từng trận mạnh, trận nhẹ. Ở những nơi bề mặt Trái đất gồ ghề, lực ma sát lớn và sự vận động của không khí mạnh, tính từng trận của gió cũng rõ rệt hơn. Vì vậy, gió trong đất liền thường có tính giật mạnh hơn trên biển, ở vùng núi mạnh hơn ở đồng bằng. Ngoài ra, tính từng trận của gió còn liên quan chặt chẽ tới tốc độ gió: tốc độ trung bình càng lớn, gió giật càng mạnh và độ chênh giữa tốc độ gió tức thời với tốc độ gió trung bình càng cao.
