Vì sao nói Hải Vương Tinh được phát hiện dưới ngòi bút của các nhà toán học?

Hơn 2000 năm trước, con người cho rằng hệ Mặt Trời chỉ có 6 hành tinh lớn. Thổ Tinh khi đó được xem là hành tinh xa Mặt Trời nhất. Mãi đến tháng 3 năm 1781, nhờ kính viễn vọng tự chế, William Herschel mới phát hiện thêm một thành viên mới của hệ Mặt Trời, đó là Thiên Vương Tinh.

Sau khi Thiên Vương Tinh được phát hiện, mọi người háo hức quan sát nó, tạo nên một cao trào nghiên cứu Thiên Vương Tinh. Không lâu sau, các nhà khoa học phát hiện người anh em mới của Trái Đất này có tính cách khá “oái oăm”. Các hành tinh khác đều quay quanh Mặt Trời theo quỹ đạo phù hợp với định luật vạn vật hấp dẫn của Niutơn, riêng Thiên Vương Tinh đôi lúc lại như “nhảy” ra khỏi quỹ đạo. Các nhà thiên văn suy đoán rằng ngoài Thiên Vương Tinh nhất định còn có một hành tinh chưa được phát hiện, chính lực hấp dẫn của hành tinh ấy đã làm nhiễu loạn quỹ đạo Thiên Vương Tinh.

Hành tinh chưa biết đó tất nhiên phải ở xa Mặt Trời hơn Thiên Vương Tinh, độ sáng cũng rất yếu. Trong bầu trời mênh mông, việc tìm nó chẳng khác nào “tìm kim đáy bể”, bởi có quá nhiều yếu tố chưa biết.

Nhưng “nghé con không sợ hổ”. Vào thập kỷ 40 của thế kỷ XIX, có hai chàng thanh niên đồng thời công phá bài toán khó này. Họ không dùng những kính viễn vọng thiên văn tiên tiến nhất, mà chỉ dùng bút và giấy để tìm hành tinh xa xăm ấy. Họ là Le Verrir người Pháp và Adams người Anh.

Tháng 10 năm 1845, Adams, chàng sinh viên 26 tuổi của Đại học Liusiao ở Anh, sau 2 năm tính toán gian khổ đã tìm ra quỹ đạo không gian của hành tinh chưa biết và lập tức gửi kết quả đến Airy, Đài trưởng Đài thiên văn Greenwich ở London. Đáng tiếc là Adams không gặp may. Dấu mốc quan trọng này không được coi trọng đúng mức, bị bỏ quên trong ngăn kéo và không được quan sát kiểm chứng kịp thời.

Còn Le Verrir, chàng thanh niên Pháp, lại may mắn hơn. Cuối tháng 8 năm 1846, người thanh niên 36 tuổi này hoàn thành tính toán. Ông lần lượt gửi kết quả đến một số đài thiên văn lớn ở châu Âu, nhờ họ giúp quan sát kiểm chứng. Hạ tuần tháng 9, nhà thiên văn Galle của Đài thiên văn Beclin, Đức, nhận được thư. Ngay đêm đó, ông quan sát bầu trời và tìm thấy hành tinh ấy. Về sau, người ta lấy tên một vị thần trong thần thoại Hy Lạp để đặt cho hành tinh này, gọi là Hải Vương Tinh.

Sự phát hiện Hải Vương Tinh đã chứng minh sinh động tính chính xác của định luật Kêple và định luật vạn vật hấp dẫn của Niutơn, đồng thời cho thấy lý luận khoa học có thể dự đoán rất hiệu quả những sự vật chưa biết. Đúng như một nhà khoa học từng nói, ngoài cái bút, một lọ mực và vài tờ giấy, họ không cần thêm thiết bị nào khác mà vẫn có thể dự đoán được một hành tinh xa xăm. Sự việc ấy, dù xảy ra vào thời nào, cũng luôn hấp dẫn con người.

Ngòi bút của Le Verrir và Adams đã phát hiện ra Hải Vương Tinh. Tên tuổi của họ sẽ mãi được ghi vào lịch sử thiên văn học.