Có phải hằng tinh là bất động không?

Trong hệ Mặt Trời của chúng ta, Mặt Trời là một hằng tinh. Trái Đất và các hành tinh khác quay quanh Mặt Trời. Vậy Mặt Trời có đứng yên bất động không? Câu trả lời là không. Mặt Trời đang mang theo toàn bộ hệ Mặt Trời quay quanh hệ Ngân Hà với tốc độ khoảng 220 km/s.

Thực ra, các hằng tinh không những không đứng yên mà còn chuyển động rất nhanh. Trên bầu trời, có hằng tinh đang đi xa dần Trái Đất, có hằng tinh đang tiến lại gần, và tốc độ của chúng cũng khác nhau. Ví dụ, ngôi sao “Tham tú thứ 7” trong chòm sao Lạp Hộ đang bay xa Trái Đất với tốc độ 21 km/s; ngôi sao “Ngũ xa thứ 2” của chòm sao Ngự Phu chuyển động mỗi giây 30 km. Sao “Tất tú thứ 5” của chòm sao Kim Ngưu còn nhanh hơn, đạt 54 km/s.

Có những hằng tinh chuyển động với tốc độ còn lớn hơn nữa. Chẳng hạn, một ngôi sao trong chòm sao Thiên Cáp có tốc độ chuyển động tới 583 km/s, thật sự là một ngôi sao chạy rất nhanh.

Các hằng tinh chuyển động nhanh như vậy, vì sao ta lại không nhìn thấy chúng di chuyển? Vì sao hình dạng các chòm sao trên trời dường như không thay đổi?

Nguyên nhân là các hằng tinh ở quá xa Trái Đất. Lấy ngôi sao gần Trái Đất nhất trong chòm sao Ngựa nửa hình người, tức Bán Nhân Mã, làm ví dụ: nó cách ta 4,3 vạn tỉ km. Vì thế, dù chuyển động với tốc độ 70 km/s, ít nhất phải sau khoảng 200 năm nó mới dịch chuyển trên bầu trời một khoảng bằng nửa đường kính Mặt Trăng. Huống chi phần lớn hằng tinh còn xa hơn ngôi sao láng giềng ấy rất nhiều. Vì vậy ta thấy chúng như đứng yên.

Do tốc độ và phương hướng chuyển động của các ngôi sao trong chòm Bắc Đẩu không giống nhau, hình dạng của chòm Bắc Đẩu 10 vạn năm trước và 10 vạn năm sau sẽ khác xa hiện nay. Trong khoảng thời gian ngắn, vị trí của Bắc Đẩu chỉ thay đổi rất ít, nên mắt thường không thể nhận ra. Nhưng bằng những thiết bị đo lường chính xác, các nhà thiên văn có thể tính được sự biến đổi ấy.