Nhu nhược

Một hôm, tôi gọi cô Iulia Vasilievna, gia sư của bọn trẻ, vào phòng làm việc. Đã đến hạn thanh toán tiền công cho cô.

– Cô ngồi xuống đi, cô Iulia Vasilievna – tôi nói – tôi sẽ trả tiền công cho cô. Tôi chắc cô cũng cần tiền, nhưng là người tự trọng nên cô không tiện hỏi, đúng không? Chúng ta đã thỏa thuận 30 rúp một tháng nhỉ?

– 40 rúp chứ ạ…

– Không, chỉ 30 rúp thôi. Tôi có ghi vào sổ rồi. Trước nay tôi vẫn trả cho gia sư 30 rúp một tháng. Xem nào, cô đã làm cho chúng tôi hai tháng rồi nhỉ?

– Hai tháng năm ngày ạ…

– Không, chính xác là hai tháng. Tôi có ghi đây mà. Vậy là 60 rúp… trừ 9 ngày chủ nhật. Những ngày chủ nhật cô chỉ đưa thằng Kolia đi dạo thôi, đâu có học hành gì… cộng thêm 3 ngày lễ…

Cô Iulia Vasilievna đỏ bừng mặt, tay mân mê gấu áo nhưng vẫn im lặng.

– 9 ngày chủ nhật và 3 ngày lễ, vị chi là 12 rúp. Thằng Kolia bị ốm 4 hôm, không học, cô chỉ trông mỗi con Varia… Rồi 3 ngày cô đau răng, vợ tôi cho cô nghỉ buổi chiều… 12 với 7 là 19. Sáu mươi trừ 19, vậy còn 41 rúp, đúng không cô?

Mắt trái của cô Iulia đỏ hoe, ngân ngấn nước; cằm cô run lên. Nhưng cô chỉ ho khẽ, xì mũi, tuyệt nhiên không nói lời nào.

– Đêm giao thừa, cô đánh vỡ cái tách uống trà cùng mấy chiếc đĩa cùng bộ. Tôi sẽ trừ lương cô 2 rúp nữa… Thực ra cái tách ấy còn đắt hơn vì là đồ gia bảo, nhưng thôi, tôi cũng không muốn so đo quá. Một lần do cô không cẩn thận, thằng Kolia trèo lên cây làm rách áo khoác… trừ thêm 10 rúp. Rồi cũng vì cô lơ là nên con hầu đã lấy mất đôi giày của con Varia. Cô phải trông nom chúng cẩn thận chứ. Tôi trả lương để cô dạy dỗ và chăm coi bọn trẻ cơ mà… Vậy trừ tiếp 5 rúp. Hôm mồng 10 tháng giêng, cô mượn tôi 10 rúp…

– Tôi có mượn đâu ạ… – giọng cô Iulia nghẹn lại.

– Tôi đã ghi cả đây mà.

– Vâng, thế cũng được ạ.

– Vậy là 41 trừ 27, còn lại 14.

Lúc này hai mắt cô giáo trẻ đã đầy nước. Trên sống mũi thanh tú của cô lấm tấm mồ hôi. Thật tội nghiệp!

– Tôi chỉ vay vợ ông 3 rúp – cô run run nói – đúng một lần 3 rúp thôi.

– Thế à? Vậy mà tôi không biết. Thảo nào trong sổ tôi không thấy ghi. 14 rúp trừ 3 còn 11. Đây, tiền lương của cô đây, cô giáo thân mến! 3 này, 3 này, 8 này, 1 rúp, 1 rúp. Xin cô nhận cho.

Tôi đưa cho cô 11 rúp. Cô nhận lấy bằng những ngón tay run rẩy rồi nhét vào túi.

– Cám ơn ông – cô thì thầm.

Tôi đứng bật dậy và tiến lại gần cô. Một cơn giận bất ngờ xâm chiếm lấy tôi. Tôi cáu đến phát điên.

– Cô cám ơn cái gì? – tôi sẵng giọng.

– Vì ông đã trả lương cho tôi…

– Nhưng cô không thấy tôi đang ăn chặn, đang bóc lột cô hay sao? Cô còn cám ơn cái nỗi gì?

– Ở những nơi khác, người ta còn chẳng trả cho tôi đồng nào kia.

– Không trả ư? Cũng dễ hiểu thôi! Tôi vừa đùa cô đấy. Tôi muốn dạy cô một bài học. Cô cứ yên tâm, tôi sẽ trả đủ 80 rúp cho cô. Tiền ở trong chiếc phong bì kia, tôi đã chuẩn bị sẵn rồi. Nhưng tôi không hiểu vì sao cô lại có thể nhẫn nhục đến thế? Sao cô không cãi lại tôi? Sao cứ ngồi im như thóc vậy? Chẳng lẽ người ta có thể nhu nhược đến mức ấy sao?

Cô giáo mỉm cười rầu rĩ, và tôi đọc được trên gương mặt cô hai chữ: “có thể”. Tôi xin lỗi cô gia sư vì bài học tàn nhẫn vừa rồi, rồi trao cho cô đủ 80 rúp mà cô xứng đáng nhận. Cô bối rối cảm ơn trong sự ngạc nhiên tột độ rồi lui ra. Tôi nhìn theo cô hồi lâu và chợt nghĩ: “Trên đời này, làm kẻ mạnh mới dễ làm sao!”.