Vì sao trên núi cao nấu cơm không chín?

Những người thăm dò địa chất hoặc vận động viên leo núi thường gặp một chuyện khá lúng túng: nồi cơm đã sôi rất lâu, hơi nước bốc nghi ngút, nhưng gạo trong nồi vẫn chưa chín. Vì sao lại như vậy?

Hóa ra, điểm sôi của nước cũng giống nhiều chất khác, có quan hệ chặt chẽ với áp suất. Áp suất càng lớn, điểm sôi càng cao; áp suất càng nhỏ, điểm sôi càng thấp. Ở gần mực nước biển, áp suất khí quyển vào khoảng 101,3 kPa, nên nước sôi ở 100°C. Nhưng càng lên cao, áp suất khí quyển càng giảm, điểm sôi của nước cũng hạ theo. Điều đó có nghĩa là trên núi cao, nước không cần đạt tới 100°C vẫn có thể sôi.

Theo đo đạc, cứ lên cao thêm khoảng 1000 m, điểm sôi của nước lại giảm khoảng 3°C. Ở độ cao 5000 m so với mực nước biển, dù lửa cháy rất mạnh, nước trong nồi đã sôi thì nhiệt độ nước cũng khó vượt quá 85°C. Còn trên đỉnh Everest, cao khoảng 8848 m, nước ở khoảng 73,5°C đã gần đạt điểm sôi. Nhiệt độ như vậy tất nhiên không đủ để nấu gạo sống thành cơm chín.

Vậy có phải ở núi cao chỉ còn cách ăn cơm sống? Dĩ nhiên là không. Con người đã nghĩ ra loại nồi áp suất thích hợp để nấu nước và cơm ở nơi cao. Khi nấu bằng nồi áp suất, hơi nước không dễ thoát ra ngoài, tích tụ ngày càng nhiều trong nồi, làm áp suất tăng lên. Khi áp suất đạt đến mức phù hợp, điểm sôi của nước cũng tăng, nhờ đó gạo sống có thể nấu thành cơm chín.

Ngày nay, nhiều gia đình cũng dùng nồi áp suất. Thông thường áp suất trong nồi được khống chế khoảng 223 kPa, tức xấp xỉ 2,2 atm, và nhiệt độ cao nhất trong nồi có thể đạt khoảng 123°C. Nhờ vậy, nấu cơm hay nấu thức ăn bằng nồi áp suất vừa tiết kiệm nhiên liệu, vừa rút ngắn thời gian và thuận tiện hơn trong sinh hoạt.