Tại sao phòng quan trắc thiên văn thường có mái tròn?

Mái nhà thông thường nếu không bằng thì cũng nghiêng, nhưng mái của các phòng quan trắc trong đài thiên văn lại thường có dạng tròn, nhìn từ xa giống như một chiếc bánh bao lớn. Có phải người ta làm vậy chỉ để tạo dáng hoặc để trông lạ mắt không?

Không phải như vậy. Mái tròn có công dụng riêng của nó. Nhìn từ xa, nóc đài thiên văn giống một nửa hình cầu, nhưng khi đến gần sẽ thấy trên mái có một rãnh hở chạy dài từ đỉnh xuống mép. Bước vào bên trong, rãnh hở ấy chính là một cửa sổ lớn hướng lên bầu trời, để ống kính thiên văn khổng lồ chĩa qua đó quan sát vũ trụ.

Mái tròn của đài thiên văn được thiết kế chuyên dụng cho kính thiên văn. Các mục tiêu quan trắc nằm rải rác khắp bầu trời, vì vậy nếu dùng mái nhà bình thường thì rất khó điều chỉnh ống kính tới đúng mục tiêu. Trên trần và xung quanh tường, người ta lắp các bánh xe cùng đường ray chạy bằng điện để điều khiển nóc nhà xoay đến nhiều góc độ khác nhau. Nhờ đó, dù kính thiên văn hướng về phía nào, chỉ cần điều khiển mái xoay để đưa cửa sổ đến trước ống kính, ánh sáng từ mục tiêu sẽ đi vào và người quan sát có thể nhìn thấy bất cứ vùng trời nào cần nghiên cứu.

Khi không sử dụng, cửa sổ trên nóc nhà được đóng lại để bảo vệ kính thiên văn khỏi mưa gió. Dĩ nhiên, không phải tất cả phòng quan trắc của đài thiên văn đều có mái tròn. Một số phòng chỉ quan sát bầu trời theo hướng Bắc - Nam nên chỉ cần thiết kế mái hình chữ nhật hoặc hình vuông.