Sao mới là gì?
Người xưa từng phát hiện trên bầu trời có lúc bỗng xuất hiện những ngôi sao mới rất sáng. Họ cho rằng đó là những ngôi sao vừa ra đời, nên gọi chung là sao mới. Các nhà thiên văn đã ghi nhận rằng trong giáp cốt văn đời nhà Ân có những ghi chép sớm nhất trên thế giới về hiện tượng sao mới.
Thực ra, sao mới không phải là một ngôi sao mới sinh ra. Nó vốn đã là một hằng tinh, chỉ vì quá mờ nên trước đó ta không nhìn thấy. Gọi là sao mới là vì hằng tinh ấy đột nhiên bùng nổ, lớp ngoài của nó phóng ra vật chất, làm độ sáng tăng nhanh, khiến trên bầu trời như xuất hiện thêm một ngôi sao mới.
Khi sao mới bùng nổ, hằng tinh đột ngột giãn nở ra hàng nghìn lần, độ sáng tăng vọt lên trên sao cấp 9. Khi đạt độ sáng cực đại, lớp vỏ khí giãn nở với tốc độ 500 - 2000 km/s tách khỏi hằng tinh. Khi lớp khí bên ngoài khuếch tán vào vũ trụ và dần mất đi, độ sáng của sao mới cũng từ từ giảm xuống. Sau vài tháng, thậm chí vài năm, nó mới phục hồi về độ sáng ban đầu. Các nhà thiên văn qua so sánh nhận thấy độ sáng của sao mới trước và sau khi bùng nổ về cơ bản không khác nhau. Sau mỗi lần bùng nổ, sao mới thường chỉ mất khoảng 0,1% - 0,01% khối lượng của toàn bộ hằng tinh. Vì vậy, sao mới vừa không phải là hằng tinh mới ra đời, cũng không phải là hằng tinh ở giai đoạn cuối.
Sao mới có thể bùng nổ nhiều hơn một lần, gọi là sao mới tái phát. Loại sao mới này đã được phát hiện với số lượng khá nhiều, hiện nay người ta biết khoảng 10 ngôi. Gần đây có lý thuyết cho rằng sao mới thường liên quan đến song tinh, tức hai sao ở rất gần nhau và quay quanh nhau. Trong quá trình diễn biến, một ngôi sao trong cặp trở thành sao khổng lồ đỏ có thể tích rất lớn và mật độ rất nhỏ, còn ngôi sao kia trở thành sao lùn đỏ có thể tích nhỏ, mật độ lớn, nhiệt độ thấp. Dưới tác dụng của lực hấp dẫn, khí từ sao khổng lồ đỏ có nhiệt độ tương đối cao sẽ chảy về phía sao lùn đỏ, bị sao này hấp thụ và khiến nó trở nên không ổn định. Khi nhiệt lượng tích tụ đạt đến mức gây phản ứng nhiệt hạch, nó sẽ phát sinh bùng nổ nhiệt hạch, làm sao lùn đỏ biến thành sao mới. Nhìn từ thiên văn học hiện đại, việc phát hiện sao mới không còn là chuyện hiếm lạ, bởi chỉ riêng trong hệ Ngân hà của chúng ta mỗi năm cũng có thể phát hiện vài chục sao mới.
