Tại sao sinh vật cũng có thể khai thác quặng?
Nói đến hầm mỏ, người ta thường nghĩ ngay đến cảnh máy móc ầm ầm trên công trường, những chiếc cần cẩu lớn đưa từng khối quặng lên xe tải.
Tuy nhiên, cách khai thác mỏ bằng máy móc như vậy chủ yếu thích hợp với quặng giàu. Đối với một số loại quặng nghèo, chi phí khai thác và tinh luyện kim loại quá cao, khiến việc khai thác mất đi giá trị kinh tế. Trong những trường hợp ấy, các nhà khoa học đã nghĩ đến việc lợi dụng sinh vật để giải quyết khó khăn.
Ví dụ, có những loại quặng đồng chứa hàm lượng đồng rất thấp, nếu chiết xuất theo cách thông thường thì không đáng giá, nhưng cũng không thể để lãng phí. Lúc này, vi khuẩn có thể phát huy tác dụng đặc biệt. Người ta chất quặng thành đống trong ao nước, rồi để một số vi khuẩn đặc biệt sinh sôi trong đó. Chúng biến sunfuarơ, tức đioxit lưu huỳnh, thành axit sunfuric. Dung dịch axit sunfuric lại có thể hòa tan đồng trong quặng thành dung dịch sunfat đồng. Nhờ vậy, việc tách đồng từ sunfat đồng trở nên đơn giản hơn rất nhiều.
Đôi khi, khai thác quặng bằng sinh vật còn cần sự tham gia đồng thời của cả động vật và thực vật.
Trong bảng tuần hoàn các nguyên tố kim loại có một nguyên tố tên là tanta, thuộc nhóm kim loại hiếm, khó chiết xuất nên giá thành rất cao. Trước kia, con người chỉ chiết xuất được một lượng rất nhỏ tanta trong phòng thí nghiệm, chủ yếu dùng làm vật liệu nghiên cứu. Về sau, người ta phát hiện một loài thực vật gọi là cỏ tử linh lăng có thể hấp thu tanta, mở ra hi vọng mới cho việc sản xuất tanta với số lượng lớn hơn.
Nhưng khi áp dụng vào thực tế, con người lại gặp một vấn đề: cỏ tử linh lăng là loại cỏ nuôi súc vật rất tốt, nếu đem toàn bộ đốt thành than rồi chiết xuất tanta thì sẽ lãng phí rất nhiều thức ăn chăn nuôi. Để giải quyết mâu thuẫn này, các nhà khoa học tiếp tục nghiên cứu và phát hiện rằng phấn hoa của cỏ tử linh lăng chứa lượng tanta khá cao. Từ đó, người ta tìm được cách đạt cả hai mục đích: ở vùng trồng cỏ tử linh lăng, người nuôi thả nhiều ong mật, lợi dụng ong làm “người trung gian” thu gom tanta. Cỏ hấp thu tanta từ đất, ong thu thập phấn hoa và tạo mật, cuối cùng con người chiết xuất tanta quý hiếm từ mật ong. Nhờ vậy, cỏ tử linh lăng không bị thiêu hủy, còn mật ong sau khi chiết xuất vẫn thơm ngọt và giàu dinh dưỡng.
Phương pháp khai thác quặng bằng sinh vật ngày càng được hoan nghênh vì có nhiều ưu điểm. Nó không đòi hỏi nhiều thiết bị phức tạp, có thể kết hợp khai thác và tinh luyện, thao tác thuận tiện, giá thành thấp, đặc biệt thích hợp với quặng nghèo, quặng phế liệu, quặng còn sót và quặng cặn. Đây thực sự là một cách biến quặng phế thải thành nguồn tài nguyên quý.
