Vì sao hình thành sông băng và núi băng?

Trên Trái Đất, ở một số vùng núi cao và hai cực, mặt đất quanh năm khoác một lớp áo trắng. Ở vùng núi, do địa thế cao, không khí loãng nên nhiệt độ thấp; còn ở hai cực, lượng nhiệt từ ánh nắng Mặt Trời rất ít nên khí hậu quanh năm giá lạnh, bốn mùa đều đóng băng. Tổng diện tích bị băng bao phủ quanh năm khoảng 16 triệu km2, trong đó hơn 90% nằm ở hai vùng cực. Những khối băng tuyết ấy tồn tại dưới dạng sông băng.

Vì sao gọi là sông băng? Bởi vì tuy băng rất rắn, dưới tác dụng của trọng lực, nó vẫn chảy chậm từ nơi cao xuống nơi thấp. Tốc độ chảy của sông băng thông thường khoảng 1 m trong một ngày đêm; có những sông băng cá biệt có thể chảy hơn 20 m mỗi ngày đêm. Chúng có quy luật chung: băng càng dày, độ dốc càng lớn, nhiệt độ càng cao thì tốc độ chảy càng nhanh. Băng tạo thành sông băng khác với băng thông thường; nó không đơn giản được đông kết từ nước mà hình thành từ tuyết. Khi ánh nắng chiếu xuống giữa các lớp tuyết, chúng tan ra một phần, sau đó lại đông kết, trước hết thành tuyết dạng hạt, rồi tiếp tục biến thành băng. Loại băng này nhẹ hơn băng thường một chút, gọi là băng sông băng.

Sông băng nằm trên các đỉnh núi được gọi là sông băng núi cao, còn sông băng ở hai vùng cực được gọi là sông băng đại lục. Hầu như toàn bộ đại lục Nam Cực đều bị lớp băng dày hơn nghìn mét bao phủ.

Diện tích sông băng ở Nam Cực chiếm hơn 85% tổng diện tích sông băng trên thế giới. Theo tính toán, tổng thể tích sông băng khoảng 28 triệu km3. Đặc điểm của loại sông băng này là độ dốc không lớn; nó chỉ nghiêng ở mép ngoài và hình thành những lưỡi băng kéo dài ra biển. Ở các dốc ven bờ, băng thường bị nứt gãy. Phần băng chìm xuống biển được nước biển nâng lên, khiến lưỡi băng gãy ra và chất thành núi băng. Có khi núi băng nổi trên biển gặp các lưỡi băng, hai bên cùng bị gãy, tạo thành núi băng mới. Hình dạng núi băng chủ yếu là dạng mặt bàn hoặc dạng góc nhọn. Những khối băng lớn có thể nổi trên mặt biển hàng trăm mét và tồn tại từ 2 - 10 năm. Phần nổi trên mặt biển chỉ chiếm khoảng 1/7 thể tích toàn khối băng. Những người đi biển ở vùng cực nếu va phải núi băng thường gặp nguy hiểm, thậm chí tàu có thể bị đánh đắm. Con tàu Titanic nổi tiếng cũng đã đâm vào núi băng rồi chìm.